Wojna bez frontu. „Arabeski” Serhija Żadana w finale Angelusa

W krótkich scenach pojawiają się puste miejsca przy stole, znikające numery telefonów i rozmowy urwane przez milczenie. Tak Serhij Żadan opisuje życie pośród wojny, nie pokazując samego frontu. „Arabeski” są ostatnią z finałowych książek tegorocznej Nagrody Angelus, przyznawanej we Wrocławiu. Większość opowiadań wyrasta z prawdziwych wydarzeń z lat 2022–2023.

• W opowiadaniach Żadana wojna zostaje poza kadrem
• Pisarz, który połączył literaturę z pomocą Ukrainie

W opowiadaniach Żadana wojna zostaje poza kadrem

Autor buduje zbiór z krótkich epizodów, które nie układają się w tradycyjną, linearną opowieść. Każdy fragment przynosi osobną sytuację, a ich zestawienie przypomina montaż filmowy. Taka forma oddaje doświadczenie życia w zawieszeniu – rozbitego, niepewnego i pozbawionego zwyczajnego porządku.

W „Arabeskach” nie ma opisów walk jako głównego tematu. Zamiast tego pojawiają się konsekwencje wojny widoczne w relacjach między ludźmi: brakujące osoby, zerwane kontakty i codzienne gesty naznaczone nieobecnością. Opowiadania powstały w dużej mierze na podstawie historii, które Żadan usłyszał albo których sam był świadkiem.

Dla czytelnika oznacza to kontakt nie tyle z kroniką działań wojennych, ile z zapisem życia cywilów i żołnierzy dotkniętych ich skutkami. Fragmentaryczna konstrukcja wymaga czytania poszczególnych scen osobno, ale pozwala też zobaczyć powtarzający się wzór doświadczeń.

Pisarz, który połączył literaturę z pomocą Ukrainie

Serhij Żadan urodził się w 1974 roku. Jest poetą, prozaikiem, tłumaczem, aktywistą i wokalistą zespołu Żadan i Psy. Jego książki przełożono na kilkanaście języków, a sam autor wielokrotnie otrzymywał nagrody literackie.

Od początku wojny rosyjsko-ukraińskiej angażował się w pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy. W czerwcu 2024 roku wstąpił do Gwardii Narodowej Ukrainy i służy na froncie. Założył również fundację wspierającą projekty edukacyjne i kulturalne.

Żadan zainicjował też projekt „Wschód czyta”, którego celem było uzupełnienie księgozbiorów bibliotek w obwodach donieckim i ługańskim. W 2015 roku otrzymał Literacką Nagrodę Europy Środkowej Angelus za powieść „Mezopotamia”. W maju 2026 roku Uniwersytet Wrocławski nadał mu tytuł doktora honoris causa.

„Arabeski” wydało Wydawnictwo Czarne. Za przekład odpowiada Michał Petryk. Włączenie tomu do finału Angelusa tworzy dla Żadana szczególny kontekst – pisarz wraca do nagrody, którą wcześniej już zdobył, tym razem z książką wyrastającą bezpośrednio z doświadczenia wojny.

na podstawie: Urząd Miasta we Wrocławiu.