Dwa cmentarze w Sudetach skrywają runy i ciszę. To inny wypad z Wrocławia

W lasach pod Piechowicami i Szklarską Porębą majowy spacer zmienia się w spotkanie z historią, która nie trafiła do szkolnych podręczników. Zamiast tłumu na popularnych szlakach są tu stare kamienie, runiczne znaki i ślady po ludziach, którzy wierzyli w światło, ogień oraz siłę natury. To wycieczka dla tych, którzy chcą zobaczyć Sudety z mniej oczywistej strony. Taki kierunek wskazuje przewodnik sudecki Krzysztof Świercz.

• W piechowickim lesie runy i lapidarium tworzą opowieść starszą niż dzisiejsze szlaki
• W Szklarskiej Porębie stoi monument z prośbą o ogień zamiast grobu
• Z Wrocławia najwygodniej ruszyć autem albo z przesiadką na autobus zastępczy

W piechowickim lesie runy i lapidarium tworzą opowieść starszą niż dzisiejsze szlaki

Miejsce znane jako Cmentarz Memento leży w lesie nad Piechowicami i już sam dojazd prowadzi w stronę bardziej surowej, cichej części Karkonoszy. Nekropolia powstała prawdopodobnie pod koniec XIX wieku, a dziś opiekuje się nią fundacja, która przejęła ten teren 14 lat temu. To, co zostało po dawnym cmentarzu, nie przypomina klasycznego wiejskiego miejsca pamięci. Bardziej wygląda jak kamienne lapidarium ukryte między drzewami.

Najmocniej zapada w pamięć układ urn. Złożono je na planie trzech stykających się okręgów, każdy o średnicy blisko 6 metrów. Obok ustawiono fragmenty skał z wyrytymi znakami przypominającymi runy. Według opisu miejsca cały ten układ łączy się z kultem słońca, światła i ognia, który miał mieć swoich zwolenników w tej części Sudetów. W regionie zresztą podobne wątki pojawiały się wcześniej przy okazji sobótek i dawnych zwyczajów związanych ze Ślężą.

W tym pejzażu łatwo zrozumieć, dlaczego w 1892 roku Gerhart Hauptmann sięgnął po starą śląską opowieść i na jej podstawie napisał dramat „Dzwon zatopiony”. Motywy solarne, obecne w lokalnych legendach, nie były więc tylko dekoracją. Stanowiły ważną część wyobraźni tamtych czasów.

W Szklarskiej Porębie stoi monument z prośbą o ogień zamiast grobu

Druga nekropolia, Cmentarz Wolnomyślicieli, znajduje się na Kamiennej Górce w Szklarskiej Porębie. To miejsce jeszcze bardziej skryte niż piechowickie lapidarium, a zarazem lepiej oznaczone w mapach elektronicznych. Z dawnego cmentarza zachowało się niewiele, ale w terenie wciąż stoi monument, który przyciąga wzrok i zatrzymuje na dłużej.

Na kamieniu widnieje niemiecka inskrypcja. Przemysław Wiater przełożył ją tak, by zachować jej mocny, niemal manifestacyjny ton:

„Niech moje ciało nie będzie pokarmem dla obrzydliwego robactwa.
Tylko czysty płomień może je zaszczycić.
(…) dlatego spalcie mnie, a nie pogrzebcie!”

To zdanie dobrze oddaje ducha osób związanych z tym miejscem. Byli wolnomyślicielami, ludźmi odcinającymi się od religijnych schematów i szukającymi własnego języka dla życia oraz śmierci. Obok monumentu rosną dwa żywotniki, które domykają kompozycję i wzmacniają wrażenie odosobnienia. Turyści zaglądają tu rzadko, choć dla osób szukających mniej uczęszczanych miejsc w Karkonoszach to jeden z ciekawszych przystanków.

Warto spojrzeć na te dwa cmentarze razem. Pokazują, jak silne były w Sudetach idee związane z naturą, ogniem i światłem. Zamiast wielkich pomników są tu znaki, symbole i skromne ślady po ludziach, którzy chcieli zostawić po sobie coś więcej niż nazwisko na tablicy.

Z Wrocławia najwygodniej ruszyć autem albo z przesiadką na autobus zastępczy

Oba miejsca da się odwiedzić podczas jednego weekendowego wypadu z Wrocławia. Samochodem do Piechowic i Szklarskiej Poręby trzeba liczyć około 2,5 godziny jazdy przez Bolków i Jelenią Górę. Osoby wybierające kolej muszą sprawdzić aktualne połączenia, bo na odcinku Jelenia Góra – Szklarska Poręba Górna kursuje zastępcza komunikacja autobusowa do 13 czerwca. Autobus zastępczy zatrzymuje się przy stacji w Piechowicach.

Cmentarz Memento w Piechowicach

• start przy stacji kolejowej w Piechowicach
• przejście do ulicy Kryształowej
• wejście na niebieski szlak w stronę Michałowic
• po przekroczeniu Kamiennej dalsze podejście leśną ścieżką
• po około 50 minutach trzeba odbić w prawo na wyraźną drogę
• pomocna będzie mapa internetowa, na przykład mapy.com

Auto można zostawić w pobliżu stacji. To wygodne rozwiązanie dla tych, którzy chcą połączyć zwiedzanie z krótkim spacerem, bez długiego marszu pod górę.

Cmentarz Wolnomyślicieli w Szklarskiej Porębie

• dojazd samochodem z Wrocławia zajmuje około 2,5 godziny
• dla osób bez auta dobrym punktem jest stacja Szklarska Poręba Średnia
• autobus zastępczy zatrzymuje się przy skrzyżowaniu ulic Górna, Sanatoryjna i 11 Listopada
• dalej trzeba iść ulicą Muzealną, potem Matejki i odbić w lewo na polną drogę
• marsz zajmuje około 30–40 minut w jedną stronę
• przydaje się mapa papierowa albo internetowa
• samochód można zostawić na parkingu przy ulicy Waryńskiego i dojść wzdłuż torów

To nie jest wycieczka dla wszystkich. Ale właśnie dlatego zostaje w pamięci. W majówkowym tłoku takie miejsca działają jak pauza między głośnymi atrakcjami. Krótka, cicha i bardzo wyrazista.

na podstawie: Urząd Miasta Wrocław.