Na inauguracji we Wrocławiu padły słowa o cenie niezależności

W auli Uniwersytetu SWPS we Wrocławiu nowi studenci usłyszeli, że dyplom nie kończy odpowiedzialności za życie publiczne. Podczas inauguracji roku akademickiego Sylwia Gregorczyk-Abram mówiła o odwadze, niezależności i sytuacjach, w których obrona zasad może oznaczać samotność. Rzecznik Praw Obywatelskich wygłosiła wykład o tym, dlaczego państwo prawa potrzebuje ludzi gotowych działać także wtedy, gdy jest to niewygodne.

Inauguracja z immatrykulacją i lekcją odpowiedzialności

Uroczyste rozpoczęcie roku akademickiego 2026/2027 odbyło się 1 października. Wzięli w nim udział studenci rozpoczynający naukę, kadra dydaktyczna oraz zaproszeni goście. Program obejmował między innymi wystąpienia władz uczelni, wręczenie nagród i wyróżnień, a także immatrykulację nowych studentów.

Najważniejszym punktem wydarzenia był wykład inauguracyjny Sylwii Gregorczyk-Abram zatytułowany „Dlaczego państwo prawa potrzebuje odważnych prawników”. RPO zaznaczyła jednak, że jego przesłanie nie dotyczy wyłącznie przyszłych prawników. Także psycholodzy, dziennikarze i przedstawiciele innych zawodów będą podejmowali decyzje wpływające na życie publiczne oraz sposób traktowania innych osób.

W swoim wystąpieniu mówiła, że państwo prawa nie sprowadza się do przepisów i działania instytucji. Jego podstawą jest przekonanie, że spory powinny być rozstrzygane zgodnie z prawem, a każda osoba ma prawo do równego traktowania i poszanowania godności. Taki porządek wymaga codziennej odpowiedzialności, a nie tylko znajomości norm.

Niezależność zaczyna się tam, gdzie kończy się wygoda

Sylwia Gregorczyk-Abram odwoływała się do doświadczeń z pracy adwokatki oraz Rzecznika Praw Obywatelskich. Podkreślała, że za każdą sprawą, decyzją i procedurą stoi człowiek z własną historią, lękami i poczuciem krzywdy. Dlatego profesjonalizm powinien łączyć wiedzę z umiejętnością słuchania i dostrzegania perspektywy osoby, której dotyczy dana sprawa.

RPO wskazywała, że odwaga nie jest pojęciem prawnym, lecz cechą charakteru i wynikiem świadomych wyborów. Może oznaczać zadawanie trudnych pytań, odrzucenie wygodnych uproszczeń albo sprzeciw wobec niesprawiedliwości. Jej zdaniem właśnie takie codzienne decyzje przygotowują człowieka do trudniejszych sytuacji.

„Łatwo jest być niezależnym wtedy, gdy niezależność nic nie kosztuje. Znacznie trudniej zachować ją wtedy, gdy wiąże się z ryzykiem utraty stanowiska, awansu, popularności czy środowiskowej akceptacji”.

Tak o cenie niezależności mówiła Sylwia Gregorczyk-Abram. Zwracała uwagę, że kryzysy praworządności zazwyczaj nie pojawiają się nagle. Mogą narastać przez stopniowe przyzwyczajanie się do wyjątków i odstępstw od reguł, które powinny obowiązywać wszystkich.

Dla studentów oznaczało to przede wszystkim konkretną przestrogę: moment próby trudno zaplanować i nie da się go w pełni przećwiczyć podczas zajęć ani egzaminu. Wiedza może pomóc ocenić sytuację, ale o decyzji decydują również doświadczenie i charakter. Gotowość do takiego wyboru buduje się wcześniej, w codziennych działaniach.

Studia mają rozwijać także samodzielne myślenie

W końcowej części wykładu RPO zachęcała studentów, by czas nauki wykorzystali nie tylko do zdobycia kwalifikacji. Mówiła o ciekawości świata, samodzielności myślenia i wrażliwości na problemy, które budzą sprzeciw. To one mogą prowadzić do społecznego zaangażowania, niezależnie od późniejszej ścieżki zawodowej.

„Życzę Państwu, abyście zdobyli tutaj nie tylko wiedzę i umiejętności potrzebne do wykonywania wybranego zawodu, ale również intelektualną niezależność, odwagę myślenia i wierność wartościom”.

Wrocławska inauguracja połączyła więc formalny początek studiów z pytaniem o odpowiedzialność przyszłych profesjonalistów. Dla nowych studentów oznacza to, że kompetencje zawodowe będą potrzebne nie tylko do wykonywania pracy, lecz także do reagowania wtedy, gdy czyjeś prawa, godność albo równe traktowanie znajdą się pod presją.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.