Pola Osobowickie mają odzyskać wodę. Powstanie zbiornik i wyspa dla ptaków

Na terenie dawnej oczyszczalni ścieków ma powstać rozległy zbiornik retencyjny, wyspa lęgowa i siedliska dla rzadkich gatunków. Wrocławskie Inwestycje ogłosiły przetarg na przyrodniczą i hydrotechniczną rewitalizację Pól Osobowickich. To jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Wrocławia, który po zakończeniu irygacji zaczął wysychać. Planowane prace mają przybliżyć teren do objęcia ochroną rezerwatową.

• Dawna oczyszczalnia zaczęła wysuszać cenny teren
• Zbiornik, wyspa i skarpa dla żołny
• Roślinność ma oczyścić wodę i odbudować siedliska

Dawna oczyszczalnia zaczęła wysuszać cenny teren

Przez ponad sto lat Pola Osobowickie służyły jako oczyszczalnia ścieków. Po uruchomieniu nowoczesnego zakładu na Janówku teren przestał pełnić funkcję komunalną. W 2015 roku wyłączono go z eksploatacji, a drenaż przestał być zasilany ściekami.

Wcześniejszy sposób użytkowania stworzył jednak warunki dla rozwoju wyjątkowych zbiorowisk roślinnych i siedlisk wodno-błotnych. Kiedy dopływ wody ustał, działający przez lata system odwodnienia zaczął stopniowo przesuszać obszar. Część kanałów, rowów i zastawek uległa degradacji.

Inwentaryzacje wykazały obecność 206 cennych gatunków roślin, grzybów, porostów i zwierząt. Wśród nich są 428 gatunki roślin, z czego 19 uznano za cenne, a sześć objęto ochroną prawną. Na Polach rosną między innymi czosnek kątowy i wężowy, salwinia pływająca oraz róża francuska. Występuje tam także turzyca Bueka, uznana za wymarłą na Dolnym Śląsku.

Pola irygacyjne to żywy, złożony ekosystem, który po latach eksploatacji sam rozpoczął proces regeneracji. To unikatowa przestrzeń, gdzie w granicach dużego miasta można zaobserwować pełne spektrum zjawisk przyrodniczych – od sukcesji roślin po powrót rzadkich gatunków ptaków.

– prof. Marcin Kadej z Wydziału Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego

Pola Irygacyjne są jedyną w całości miejską ostoją ptasią IBA w Polsce. Na międzynarodową listę Important Bird Areas wpisano je przede wszystkim ze względu na liczną populację lęgową podróżniczka. Spotkać można tu także między innymi jarzębatkę, derkacza, lerkę, bociana białego, błotniaka stawowego, żurawia, gąsiorka oraz dzięcioła średniego i czarnego.

Obszar jest również siedliskiem co najmniej 180 gatunków zwierząt. Wśród nich znajdują się 22 chronione gatunki ssaków, w tym bóbr europejski, mopek zachodni i karlik drobny. Stwierdzono także cztery chronione gatunki gadów oraz 10 gatunków płazów, między innymi ropuchę zieloną, kumaka nizinnego i rzekotkę drzewną.

Zbiornik, wyspa i skarpa dla żołny

Planowana inwestycja ma przywrócić odpowiednie warunki wodne. W wyschniętym starorzeczu powstanie płytki, możliwie naturalny zbiornik retencyjny z otwartym lustrem wody. Jego powierzchnia wyniesie 6,4 hektara. Akwen zostanie podzielony na część wschodnią i zachodnią, ze spiętrzeniami oraz płytszymi strefami przy brzegach.

W centralnej części zaplanowano wyspę dla ptaków wodno-błotnych. Obok niej powstanie pryzma ziemna o powierzchni około czterech hektarów. Jej stroma, odsłonięta skarpa ma zapewnić warunki do zakładania kolonii lęgowych przez żołny. Najwyższe fragmenty będą miały od dwóch do trzech metrów wysokości.

Jej ukształtowanie zostało zaplanowane z uwzględnieniem potrzeb żołny – ptaka, który zakłada kolonie lęgowe w stromych, odsłoniętych skarpach.

– Wojciech Kaim, kierownik projektu z Wrocławskich Inwestycji

Zbiornik i pryzma ziemna nie będą dostępne dla zwiedzających. Zamknięcie tych fragmentów ma ograniczyć płoszenie zwierząt w miejscach rozrodu. Dostęp do najcenniejszych siedlisk zostanie więc podporządkowany ochronie ptaków i innych gatunków.

Poziom wody będzie można regulować dzięki ośmiu zastawkom na rowach melioracyjnych. Zasilanie zbiornika zapewnią naturalne cieki wodne przebiegające przez ten obszar. Takie rozwiązanie ma pozwolić na dostosowywanie warunków do sytuacji hydrologicznej, a jednocześnie zatrzymać wodę potrzebną torfowiskom, trzcinowiskom i wilgotnym łąkom.

Prace obejmą również remediację gruntów w miejscach, gdzie wykryto historyczne zanieczyszczenia. Roboty mają przebiegać zgodnie z decyzjami Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska oraz pod stałym nadzorem przyrodniczym i hydrologicznym.

Roślinność ma oczyścić wodę i odbudować siedliska

Rewitalizacja obejmie nie tylko urządzenia hydrotechniczne. Wzdłuż brzegów zbiornika zostaną posadzone rośliny pływające, zanurzone i wynurzone. Wśród planowanych gatunków są jeżogłówka gałęzista, kosaniec żółty, sitowie leśne, niezapominajka błotna, turzyce, strzałka wodna, łączeń baldaszkowaty, salwinia pływająca, kotewka orzech wodny, lilia wodna i osoka aloesowata.

Nasadzenia mają osiągnąć zagęszczenie około 10 roślin na metr kwadratowy. Z czasem roślinność będzie rozprzestrzeniać się po akwenie, pomagając oczyszczać wodę, umacniać brzegi i tworzyć kolejne miejsca życia dla zwierząt. Przy zbiorniku pojawią się także schronienia oraz budki lęgowe.

Odtworzenie terenów podmokłych może poprawić nie tylko warunki dla przyrody. Większa retencja, wilgotniejsza gleba i wzrost parowania mogą ograniczać skutki miejskiej wyspy ciepła. Zatrzymywanie wód opadowych zwiększy też odporność obszaru na suszę i podtopienia.

Dziś chcemy ten proces odwrócić. Odpowiedni poziom wód gruntowych jest niezbędny, by chronić torfowiska, trzcinowiska i wilgotne łąki, a wraz z nimi związane z tymi siedliskami gatunki roślin i zwierząt.

– Katarzyna Szymczak-Pomianowska, dyrektor Departamentu Strategii i Zrównoważonego Rozwoju Urzędu Miejskiego Wrocławia

Planowane prace mają być również etapem przygotowań do utworzenia rezerwatu przyrody. Pod koniec października 2025 roku Prezydent Wrocławia i Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska podpisały list intencyjny w tej sprawie. Ochroną miałaby zostać objęta mozaika łąk, szuwarów oraz innych siedlisk z rzadkimi i zagrożonymi gatunkami.

Rezerwat nie oznaczałby całkowitego zamknięcia terenu. W przyszłości ruch spacerowy i turystyczny mógłby odbywać się po wyznaczonych ścieżkach edukacyjnych oraz przy punktach obserwacyjnych. Najbardziej wrażliwe fragmenty pozostałyby poza trasami.

Wartość inwestycji oszacowano na ponad 20 milionów złotych. Projekt otrzymał 14,8 miliona złotych dofinansowania, w tym 13,3 miliona złotych ze środków Unii Europejskiej i 1,5 miliona złotych z budżetu państwa. Realizacja zadania ma przywrócić Polom Osobowickim podmokły charakter i zabezpieczyć miejsce, które już dziś pełni ważną funkcję przyrodniczą w granicach Wrocławia.

na podstawie: Urząd Miasta Wrocław.