Włoska delegacja na Grabiszynie. Wrocławska nekropolia wciąż pod opieką

Na Grabiszynie, wśród białych krzyży i włoskich nazwisk, pojawiła się delegacja z Republiki Włoskiej. To nie była wyłącznie kurtuazyjna wizyta, lecz spotkanie wokół miejsca, które w Polsce zajmuje pozycję absolutnie wyjątkową. Wrocławski cmentarz żołnierzy włoskich przypomina o wojnie sprzed ponad wieku, a zarazem pokazuje, że o pamięć można dbać cierpliwie i konsekwentnie.

• Na Grabiszynie padł hołd, który miał znacznie szerszy wymiar
• Cmentarz, jakiego w Polsce już nie ma
• Remonty i pielęgnacja mają utrzymać ten ślad pamięci

Na Grabiszynie padł hołd, który miał znacznie szerszy wymiar

Uroczystość odbyła się na Cmentarzu Żołnierzy Włoskich we Wrocławiu, gdzie delegacja z Italii oddała hołd spoczywającym tam żołnierzom. Przewodniczył jej gen. broni Andrea Rispoli, szef Włoskiego Biura ds. Ochrony Kultury i Pamięci Obrony. W składzie znaleźli się także płk Massimo Tuzza i mjr Ricardo Galante.

Przy grobach pojawili się również przedstawiciele strony polskiej: II Wicewojewoda Dolnośląski Artur Jurkowski oraz Konsul Honorowa Republiki Włoskiej we Wrocławiu Monika Przemysława Kwiatosz. Po złożeniu kwiatów delegacja spotkała się z reprezentantami Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego. Tego dnia symboliczny gest szybko przeszedł w rozmowę o konkretach – o stanie nekropolii, wykonanych pracach i dalszej ochronie tego miejsca.

Cmentarz, jakiego w Polsce już nie ma

Wrocławska nekropolia na Grabiszynie ma rangę szczególną. To jedyny zachowany w Polsce cmentarz wojenny z grobami żołnierzy włoskich z okresu I wojny światowej. Powstał pod koniec lat 20. XX wieku z inicjatywy rządu włoskiego, a więc nie jako lokalny epizod, lecz świadomy znak pamięci o ludziach, których los rzucił daleko od ojczyzny.

Spoczywa tam ponad tysiąc włoskich żołnierzy, w większości jeńców wojennych. Ich szczątki przeniesiono po zakończeniu wojny z kilkudziesięciu cmentarzy rozproszonych na terenach dzisiejszej Polski i Niemiec. To sprawia, że miejsce na Grabiszynie jest nie tylko cmentarzem, ale też historycznym archiwum zapisanym w kamieniu, ziemi i nazwiskach.

Remonty i pielęgnacja mają utrzymać ten ślad pamięci

W trakcie spotkania w Dolnośląskim Urzędzie Wojewódzkim omówiono dotychczasowe remonty i konserwację cmentarza, a także dokumentację historyczną oraz plany dalszej współpracy. Strona wojewódzka przedstawiła działania prowadzone w ostatnich latach, które mają nie dopuścić do powolnego niszczenia nekropolii.

Najważniejsze informacje o wykonanych pracach i nakładach wyglądają tak:

1. W latach 2021–2025 corocznie przekazywano środki na bieżące utrzymanie cmentarza.
2. W 2025 roku przeprowadzono kompleksowe roboty o wartości blisko 790 tys. zł.
3. W zakres prac weszły m.in.:
   1. remont ogrodzenia,
   2. renowacja postumentów i tablic informacyjnych,
   3. czyszczenie oraz wymiana płyt nagrobnych,
   4. naprawa pomnika centralnego,
   5. remont ławek,
   6. wycinka drzew,
   7. nasadzenia kompensacyjne.
4. W 2026 roku wykonano inwentaryzację cmentarza i ekspertyzę dendrologiczną.
5. Obecnie prowadzone są zabiegi arborystyczne i pielęgnacyjne, a w planach pozostaje renowacja alejek cmentarnych.

Dla takiego miejsca to nie jest kosmetyka, lecz codzienna odpowiedzialność. Nekropolia, na której spoczywa ponad tysiąc osób, wymaga stałej opieki, a każda kolejna interwencja techniczna pomaga zachować jej historyczny charakter. Wrocław zyskuje dzięki temu nie tylko zadbane miejsce pamięci, ale też ważny fragment wspólnego polsko-włoskiego dziedzictwa.

na podstawie: Urząd Wojewódzk.