Jedyny taki zabytek w Polsce i panorama z wysokości 42 metrów

W jednym miejscu spotykają się barokowe freski, królewska symbolika, dawne instrumenty naukowe i widok na Wrocław z wysokiego tarasu. Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego prowadzi przez historię uczelni od 1702 roku, ale pokazuje też ślady wojny, kradzieży dzieł sztuki i odbudowy. Szczególną uwagę przyciąga linia południkowa w Wieży Matematycznej – zabytek unikatowy w skali Polski.

Muzeum Uniwersytetu Wrocławskiego działa jako samodzielna jednostka od 1992 roku. Początkowo obejmowało przede wszystkim Aulę Leopoldyńską, a pięć lat później dołączyło do niej Oratorium Marianum. Z czasem udostępniono również Wieżę Matematyczną oraz wystawy stałe w salach na parterze głównego gmachu przy placu Uniwersyteckim.

W ramach jednego biletu można wybrać od dwóch do czterech części ekspozycji:

• trzy sale wystawowe na parterze,
• pomieszczenia Wieży Matematycznej z tarasem,
• Oratorium Marianum,
• Aulę Leopoldyńską.

• Barokowe sale przetrwały zmianę funkcji i wojenną katastrofę
• Berła, astrolabium i południk opowiadają o historii nauki
• Godziny zwiedzania zależą od sezonu i dostępności sal

Barokowe sale przetrwały zmianę funkcji i wojenną katastrofę

Oratorium Marianum powstało jako kaplica maryjna. Studenci w czasach jezuickich rozpoczynali tam dzień od mszy, a dekoracje wnętrza podporządkowano tematyce religijnej. Na sklepieniu przedstawiono sceny z życia Marii, natomiast na ścianach umieszczono inskrypcje nawiązujące do Litanii do Najświętszej Marii Panny.

Budowa sali nie przebiegała bez problemów. Pierwsze prace zakończyła katastrofa budowlana w 1731 roku. Dopiero zmiana koncepcji architektonicznej pozwoliła nadać wnętrzu obecny kształt.

W 1741 roku wojska pruskie zajęły budynek dzisiejszego uniwersytetu i urządziły w nim szpital. Oratorium Marianum służyło wtedy jako stajnia i magazyn. Malowidła oraz rzeźby przetrwały ten okres, a po sekularyzacji majątków kościelnych i połączeniu wrocławskiej Leopoldiny z frankfurcką Viadriną sala otrzymała świeckie przeznaczenie.

Od 1810 roku działała jako Sala Muzyczna Uniwersytetu Wrocławskiego. W miejscu ołtarza ustawiono organy, dawne prezbiterium zmieniono w podium dla muzyków, a pozostałą część wnętrza przeznaczono dla publiczności. Dzięki znakomitej akustyce występowali tu między innymi Karol Lipiński, Hector Berlioz, Ferenc Liszt, Eduard Grieg, Henryk Wieniawski, Niccolo Paganini i Artur Rubinstein.

W Oratorium Marianum odbyło się także prawykonanie Uwertury Akademickiej Johannesa Brahmsa. Kompozytor wykorzystał w niej motyw pieśni „Gaudeamus Igitur”, znanej jako „Radujmy się więc”.

Wiosną 1945 roku bombardowania zniszczyły środkową część gmachu. Pocisk przebił wszystkie kondygnacje i doprowadził do zawalenia sklepienia Oratorium. Z dekoracji ścian ocalało około 15 procent. Pełny blask wnętrze odzyskało dopiero po zakończeniu renowacji fresków w 2014 roku.

Aula Leopoldyńska jest największą i najbardziej reprezentacyjną salą głównego gmachu uczelni. Powstała w latach 1728–1732 i otrzymała nazwę na cześć cesarza Leopolda I, fundatora uniwersytetu z 1702 roku.

Wnętrze podzielono na podium, audytorium i emporę muzyczną. Barokowe wyposażenie tworzą między innymi:

• dwa rzędy stall ozdobionych orłami i girlandami,
• katedra ustawiona przed stallami,
• loże profesorskie po obu stronach sali,
• ławy audytorium z przejściem pośrodku.

Architektura, rzeźba i malarstwo tworzą tu jeden rozbudowany program. Nad podium przedstawiono cesarza Leopolda I siedzącego na tronie, a po bokach sali ustawiono posągi jego synów – Józefa I i Karola VI. Malowidła iluzjonistyczne pokazują między innymi oddanie uniwersytetu pod opiekę Matki Boskiej oraz alegorie Mądrości Boskiej i Mądrości Ziemskiej.

Aula również doświadczyła dramatycznych wydarzeń. W 1997 roku skradziono z niej osiem XVIII-wiecznych portretów związanych z Akademią Leopoldyńską i zakonem jezuitów. Sześciu obrazów do dziś nie odnaleziono. Zarówno Aula Leopoldyńska, jak i Oratorium Marianum nadal służą także wydarzeniom akademickim, dlatego podczas uroczystości ich zwiedzanie może być czasowo ograniczone.

Berła, astrolabium i południk opowiadają o historii nauki

Muzeum nie kończy się na reprezentacyjnych wnętrzach. W dwóch salach wystawowych na parterze prezentowana jest stała ekspozycja poświęcona historii nauczania i badań prowadzonych na Uniwersytecie Wrocławskim od 1702 roku.

Wśród najcenniejszych obiektów znajdują się berła rektorskie oraz berło fakultetu teologicznego wykonane w 1702 roku przez wrocławskich złotników. Zwiedzający mogą zobaczyć także czerwony aksamitny strój rektorski z neobarokowym haftem oraz secesyjny, pozłacany łańcuch rektorski. Komplet ufundowano w 1911 roku z okazji stulecia uniwersytetu.

Część naukową reprezentują dawne przyrządy astronomiczne:

• astrolabium z XV wieku,
• globus nieba z XVI wieku,
• zegar słoneczny typu „Dieppe” z XVII wieku,
• cyrkiel Galileusza z 1665 roku.

W zbiorach są również zabytki archeologiczne. Początki kolekcji sięgają XIX wieku. Obejmuje ona między innymi antyczne detale architektoniczne z zachowaną polichromią, ceramikę oraz odlewy gipsowe wykorzystywane dawniej w dydaktyce. Ekspozycja przybliża także dzieje uczelni, jej strukturę i sylwetki wybitnych profesorów, w tym noblistów.

Osobną część zwiedzania stanowi Wieża Matematyczna, która w rzeczywistości była dawnym obserwatorium astronomicznym. Założył je w 1791 roku Longinus Anton Lorenz Jungnitz, eksjezuita, profesor Leopoldiny, a zarazem przyrodnik, fizyk i astronom.

Na kondygnacji poniżej tarasu zgromadzono zegary słoneczne. Znajduje się tam także gnomon oraz zachowana w posadzce linia południkowa. Ma 15,4 metra długości i 29 centymetrów szerokości. Tworzą ją trzy pasma marmurowych płytek wpuszczonych pięć centymetrów poniżej poziomu podłogi. Jest to jedyny tego typu zabytek w Polsce.

Nazwa Wieży Matematycznej może być myląca, ponieważ pierwotnie planowano wzniesienie wieży astronomicznej w niezrealizowanym wschodnim skrzydle uniwersytetu. Obecna wieża jest jedyną z trzech planowanych. Pozostałe miały znaleźć się między innymi nad Bramą Cesarską.

Taras znajduje się na wysokości 42 metrów, wokół latarni zwieńczonej ozdobną sferą armilarną. Rozciąga się z niego panorama Wrocławia, dlatego wizyta w muzeum łączy oglądanie zabytków z jednym z ciekawszych punktów widokowych w mieście.

Godziny zwiedzania zależą od sezonu i dostępności sal

Muzeum jest czynne codziennie z wyjątkiem śród, świąt ustawowo wolnych od pracy oraz Wielkiej Soboty. W sezonie od maja do września obowiązują następujące godziny:

• od poniedziałku, wtorku oraz od czwartku do piątku – od 10.00 do 17.00,
• w soboty i niedziele – od 10.00 do 18.00.

Od października do kwietnia muzeum przyjmuje zwiedzających od 10.00 do 16.00. Przed wizytą warto sprawdzić bieżące informacje o biletach i dostępności poszczególnych przestrzeni, zwłaszcza że Aula Leopoldyńska i Oratorium Marianum bywają zajęte przez wydarzenia uczelniane.

Do Auli Leopoldyńskiej na pierwszym piętrze prowadzi winda znajdująca się przy wejściu od strony kościoła. Wieża Matematyczna wraz z tarasem widokowym nie jest jednak dostępna dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Dzięki temu już przy planowaniu wizyty można wybrać zakres zwiedzania odpowiadający możliwościom i zainteresowaniom uczestników.

na podstawie: Urząd Miasta we Wrocławiu.