ZUS kontroluje mniej firm, ale częściej wykrywa błędy. Na Dolnym Śląsku ponad 90 proc.

Kontrola ZUS nie musi już być przypadkową wizytą inspektora w firmie. Zakład coraz częściej wybiera przedsiębiorców na podstawie analizy danych, szukając sygnałów świadczących o możliwych błędach w rozliczeniach. Efekty widać na Dolnym Śląsku, gdzie nieprawidłowości stwierdzono w ponad dziewięciu na dziesięć przeprowadzonych kontroli. To jednak nie oznacza, że dziewięć na dziesięć firm łamie przepisy. Sprawdzane są przede wszystkim podmioty, w których wcześniej rozpoznano podwyższone ryzyko błędów.

Na Dolnym Śląsku 1420 kontroli zakończyło się wykryciem nieprawidłowości

Od stycznia do sierpnia 2026 roku inspektorzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przeprowadzili na Dolnym Śląsku 1566 kontroli płatników składek. W 1420 przypadkach stwierdzili nieprawidłowości, co daje skuteczność na poziomie 90,7 proc.

Jak informuje Iwona Kowalska-Matis, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS województwa dolnośląskiego, łączny wynik finansowy kontroli przeprowadzonych w regionie wyniósł 20,4 mln zł.

W skali całej Polski liczby są jeszcze większe:

• 20 529 – liczba przeprowadzonych kontroli,
• 18 495 – kontrole, podczas których wykryto nieprawidłowości,
• 90,1 proc. – odsetek kontroli zakończonych stwierdzeniem błędów,
• 15 697 – kontrole, w których nieprawidłowości miały wymiar finansowy,
• 373,3 mln zł – łączny wynik finansowy kontroli.

Z ogólnopolskiej kwoty 360,6 mln zł dotyczyło nieprawidłowego naliczania składek na ubezpieczenia społeczne. Pozostałe 12,7 mln zł wiązało się z błędami przy naliczaniu lub rozliczaniu świadczeń.

Nie są to dane o liczbie wszystkich firm popełniających błędy. Pokazują rezultaty kontroli przeprowadzonych w grupie przedsiębiorców wytypowanych przez ZUS.

Codziennie nowe informacje z Wrocławia publikujemy na faktywroclaw.pl. Planujesz wolny czas? Aktualne wydarzenia i imprezy znajdziesz zawsze na faktywroclaw.pl/wydarzenie.

ZUS nie szuka już błędów na ślepo. Analiza danych wskazuje firmy do sprawdzenia

Zmiana sposobu działania Zakładu jest widoczna, gdy zestawi się obecne wyniki z wcześniejszymi latami.

W 2017 roku ZUS przeprowadził w Polsce ponad 60,8 tys. kontroli, a rok później blisko 59 tys. W 2017 roku nieprawidłowości wykrywano w około 65 proc. sprawdzanych przypadków.

Obecnie liczba kontroli jest mniejsza, ale znacznie częściej kończą się one stwierdzeniem błędów.

Dzisiaj nie liczy się sama liczba kontroli, ale ich skuteczność. ZUS wykorzystuje dane i analizę ryzyka, żeby jak najtrafniej wytypować firmy, które rzeczywiście wymagają sprawdzenia – mówi Iwona Kowalska-Matis.

Zakład korzysta z informacji zgromadzonych we własnych systemach oraz danych pochodzących z publicznych rejestrów. Na tej podstawie ocenia, gdzie istnieje większe prawdopodobieństwo nieprawidłowości.

Inspektorzy zwracają szczególną uwagę na:

• zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych, czyli sytuacje, gdy jedna osoba ma kilka podstaw do objęcia ubezpieczeniem;
• zaniżanie podstawy wymiaru składek;
• nieprawidłowe rozliczanie osób wykonujących pracę na rzecz własnego pracodawcy;
• stosowanie różnych form zatrudnienia w sposób ograniczający należne składki.

ZUS przygląda się również pracy wykonywanej za pośrednictwem platform internetowych oraz firmom korzystającym z rozbudowanych modeli zatrudnienia.

Według informacji przekazanych przez rzeczniczkę szczególnie często nieprawidłowości występowały ostatnio w transporcie międzynarodowym, pośrednictwie pracy i działalności związanej z zatrudnieniem oraz usługach ochroniarskich.

Nie oznacza to, że każda firma działająca w tych branżach narusza przepisy. Są to obszary, w których ZUS dostrzega problemy wymagające dokładniejszego sprawdzenia.

Błąd w składkach może odbić się na świadczeniach pracownika

Kontrola rozliczeń z ZUS kojarzy się przede wszystkim z konsekwencjami finansowymi dla przedsiębiorcy. Jej znaczenie jest jednak szersze.

Inspektorzy sprawdzają, czy zatrudnione osoby zostały prawidłowo zgłoszone do ubezpieczeń, czy właściwie obliczono składki oraz czy dokumentacja pozwala na prawidłowe ustalenie uprawnień do świadczeń.

Ma to znaczenie między innymi w przypadku choroby, niezdolności do pracy oraz przyszłych świadczeń emerytalnych.

Prawidłowo opłacona składka to przede wszystkim zabezpieczenie pracownika. Ma znaczenie wtedy, gdy zachoruje, stanie się niezdolny do pracy, a także później – przy ustalaniu jego sytuacji po zakończeniu aktywności zawodowej – podkreśla Iwona Kowalska-Matis.

Wykrycie nieprawidłowości nie jest jednak równoznaczne z udowodnieniem celowego oszustwa.

Przyczyną może być spóźnione zgłoszenie do ubezpieczeń, błędnie ustalona podstawa składek, pomyłka rachunkowa albo nieprawidłowo wypełniony dokument. W takich przypadkach konieczne może być złożenie korekt i uregulowanie powstałych należności.

To istotne rozróżnienie, szczególnie przy tak wysokim odsetku kontroli zakończonych wykryciem błędów. Statystyka ZUS obejmuje zarówno poważniejsze nieprawidłowości, jak i uchybienia, które mogą wynikać ze zwykłej pomyłki.

Zmieniła się również finansowa efektywność kontroli. W 2017 roku średni wynik jednej kontroli wynosił około 6 tys. zł. W okresie od stycznia do sierpnia 2026 roku było to już ponad 18 tys. zł, czyli około trzykrotnie więcej.

Nie należy jednak utożsamiać całego wyniku finansowego kontroli z kwotą faktycznie odzyskanych pieniędzy. To wartość ustalonych skutków finansowych nieprawidłowości.

Dla przedsiębiorców najważniejszy wniosek płynący z tych danych jest praktyczny: nawet jeśli ZUS kontroluje mniej podmiotów, nie oznacza to mniejszej uwagi poświęcanej rozliczeniom. Zakład koncentruje działania tam, gdzie analiza danych wskazuje na największe ryzyko.

Z kolei prawidłowe zgłoszenia, aktualna dokumentacja i poprawnie naliczane składki mają znaczenie nie tylko podczas ewentualnej kontroli, ale również wtedy, gdy pracownik będzie potrzebował świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

• Źródło: Iwona Kowalska-Matis, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS województwa dolnośląskiego, informacja prasowa z 21 października 2026 r.