Skwery we Wrocławiu - skąd wzięły się ich nietypowe nazwy i co kryją miejsca spacerów

Wrocław ma skwery o nazwach, które często prowokują pytania — od industrialnego ELWRO po „Skaczącą Gwiazdę” na Ołbinie czy skwer poświęcony Karaimom. Na miejskich przestrzeniach kryją się opowieści o zakładach, fortyfikacjach i osadnikach powojennych.

• Skwer ELWRO i pamięć o polskiej elektronice
• Skwer Skaczącej Gwiazdy i ślady fortyfikacji Ołbina
• Karaimi we Wrocławiu i inne nazwy, które opowiadają o mieście

Skwer ELWRO i pamięć o polskiej elektronice

Skwer otrzymał imię na mocy decyzji Rady Miejskiej w 2015 roku na cześć Wrocławskich Zakładów Elektronicznych ELWRO, gdzie powstawały jedne z pierwszych polskich komputerów, m.in. seria Odra. Przy zakładach działało też wychowawcze i edukacyjne środowisko techniczne — funkcjonowały tu Elektroniczne Zakłady Naukowe, a liceum ostatecznie przeniesiono na ul. Braniborską.
Po transformacji właścicielską historię firmy naznaczyły przejęcia i likwidacje: w pierwszej połowie lat 90. zakład kupił Siemens, który zakończył tam produkcję, a potem część kompleksu została sprzedana firmie Telect. Na skwerze ustawiono pomnik i nazwą uczczono pracowników oraz wkład zakładów w lokalną technikę.

Skwer Skaczącej Gwiazdy i ślady fortyfikacji Ołbina

Skwer na Ołbinie, między ul. Na Szańcach, Prusa, Bema i Świętokrzyską, to około hektar terenu. Po rewitalizacji w 2019 roku pojawiły się plac zabaw, ławki i nasadzenia, a projekt ścieżek wschodniej części skweru odwołuje się do historycznej nazwy — ścieżki układają się w kształt gwiazdy, w centrum posadzono ambrowiec amerykański.
Miejsce to jest wpisane w ewidencję zabytków jako fragment Przedmieścia Ołbińskiego. Nazwa Skaczącej Gwiazdy (przed wojną funkcjonowała jako Springstern) nawiązuje do systemu dawnych fortyfikacji — trzy bastiony: Rosenthaler, Neudorfer i Hundsfelder, fosy i wały układały się w gwiaździsty układ, zanim Napoleon nakazał ich rozbiórkę w 1807 roku.

Karaimi we Wrocławiu i inne nazwy, które opowiadają o mieście

Skwer poświęcony Karaimom powstał na Sępolnie, na styku ul. Partyzantów i Walerego Sławka, i został odsłonięty w 2022 roku. Karaimi, którzy osiedlili się we Wrocławiu po 1945 roku, przybyli tu głównie z Litwy; ich środowisko działa m.in. przez Związek Karaimów Polskich zarejestrowany w 1997 roku.

“Jesteśmy najmniejszą mniejszością etniczną w Polsce”
— Mariola Abkowicz, przewodnicząca zarządu Związku Karaimów w Polsce

W mieście pojawiły się też inne nazwy upamiętniające historie i wartości: skwer nazwany Wrocławianek przy ul. Bernardyńskiej powstał po przebudowie terenu w 2020 roku i ma być hołdem dla mieszkanek miasta.

“Wrocław jest miastem wspaniałych kobiet. Wiele wrocławianek w sposób niezapomniany zapisało się w historii tego miasta”
— Jacek Sutryk, prezydent Wrocławia (przy nadaniu nazwy skwerowi Wrocławianek)

Z kolei skwer Wzajemnego Szacunku przy ul. Świętego Antoniego otwarto w 2022 roku jako część działań Dzielnicy Czterech Wyznań, mających przeciwdziałać rasizmowi i nietolerancji. Skwer poświęcony Solidarności Polsko‑Czesko‑Słowackiej powstał, by uczcić oddolny ruch demokratyczny, a jego nazwę zaproponowano z inicjatywy działaczy związanych z organizacją.

“Jedną z najważniejszych inicjatyw, która powstała z „Solidarności” w tamtych latach jest właśnie nasza organizacja”
— Julian Golak, rzecznik generalny SPCzS w latach 1995–2005

Obok oficjalnych nazw w miejskich mapach wciąż pojawiają się nieformalne określenia — od „Koziego Parku” po inne lokalne nazwy — które zachowują pamięć miejsc i zwyczajów mieszkańców, nawet jeśli nie trafiły do urzędowych rejestrów.

na podstawie: Urząd Miasta we Wrocławiu.