Czy Twoja emerytura jest zaniżona? Sprawdź, kto może odzyskać pieniądze z ZUS

W Polsce wiele osób pobiera emerytury w wysokości niższej niż faktycznie powinny otrzymywać. Problem ten dotyczy szczególnie osób, które zdecydowały się przejść na wcześniejszą emeryturę, a następnie wystąpiły o emeryturę powszechną. Coraz więcej osób ponownie analizuje wysokość swoich emerytur. Obecnie, w 2026 roku, istnieje możliwość dochodzenia zwrotu tych środków, jednak wymaga to podjęcia odpowiednich działań przez zainteresowane osoby.

Jak działał mechanizm zaniżania świadczeń przez ZUS?

Mechanizm obniżania świadczeń polegał na tym, że w momencie ustalania emerytury powszechnej ZUS pomniejszał podstawę jej obliczenia o sumę wcześniej wypłaconych świadczeń z tytułu wcześniejszej emerytury. W praktyce oznaczało to, że osoby korzystające z wcześniejszej emerytury otrzymywały później znacznie niższe świadczenie powszechne. Zgodnie w szacunkowymi danymi wskazanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych dla wielu emerytów różnica ta okazuje się znacząca bowiem:

• miesięczny wzrost emerytury: średnio wynosi od 500 zł do nawet 1200 zł.
• wyrównanie wsteczne: emeryci mogą ubiegać się o wyrównanie za 3 lata wstecz od momentu złożenia wniosku. W najbardziej korzystnych przypadkach kwoty te oscylują wokół 60 000 – 65 000 zł.

Dlaczego sposób obliczania emerytury budził wątpliwości?

Problem polega na tym, że osoby podejmujące decyzję o przejściu na wcześniejsze świadczenie dokonały tego w zupełnie innym otoczeniu prawnym. Wówczas przepisy nie przewidywały, że każda wypłacona złotówka wcześniejszej emerytury zostanie w przyszłości odjęta od ich wypracowanego kapitału. Zasady przeliczenia zmieniły się już po fakcie, a tym samym nie pozwoliły emerytom zmienić decyzji i wycofać wniosek.

Co zmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20?

Przełom nastąpił wraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 roku w sprawie SK 140/20. Trybunał uznał, że stosowanie mechanizmu pomniejszania emerytury wobec części ubezpieczonych jest niezgodne z Konstytucją. Chodziło przede wszystkim o naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zdaniem Trybunału osoby, które podejmowały decyzję o przejściu na wcześniejszą emeryturę przed zmianą przepisów nie powinny ponosić negatywnych konsekwencji późniejszych regulacji. Wyrok otworzył drogę do ponownego przeliczenia emerytur powszechnych dla wielu osób.

Kto może skorzystać z wyroku Trybunału?

Obecnie przepisy i orzecznictwo mogą mieć znaczenie w szczególności dla:

• Kobiet urodzonych w latach 1954–1966,
• Mężczyzn urodzonych w latach 1949–1952 oraz w latach 1954-1961.

W 2027 roku sytuacja ta będzie dotyczyć także kobiet urodzonych w 1967 roku oraz mężczyzn w roku 1962, zaś w roku 2028 tą sytuacją prawną mogą być objęte także roczniki 1968 (kobiety) i 1963 (mężczyźni).

Warunkiem dla wyżej wymienionych osób jest, aby wniosek o wcześniejszą emeryturę został złożony przed 6 czerwca 2012 roku, a prawo do emerytury powszechnej zostało nabyte po 1 stycznia 2013 roku. Jeśli te daty pokrywają się z historią ubezpieczeniową danego emeryta, to istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że jego świadczenie jest zaniżone.

Wyrok może dotyczyć także osób pobierających rentę rodzinną po zmarłym ubezpieczonym, który najpierw pobierał emeryturę wcześniejszą, a potem emeryturę powszechną (z potrąceniem z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej).

Czy ZUS wypłaci pieniądze automatycznie?

ZUS wskazuje, że dopóki wyrok Trybunału Konstytucyjnego (SK 140/20) nie zostanie opublikowany w Dzienniku Ustaw – czyli formalnie nie zacznie obowiązywać w systemie prawnym – urzędnicy muszą stosować stare, niekonstytucyjne przepisy. Od negatywnej decyzji przysługuje jednak odwołanie do sądu, które może zmienić sytuację. Sądy coraz częściej przyznają rację emerytom – sędziowie stosują Konstytucję bezpośrednio uznając, że brak publikacji wyroku Trybunału nie powinien stanowić przeszkody dla korzystnej decyzji o emeryturze.

Nowy projekt ustawy – czy rozwiąże problem zaniżonych emerytur?

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opublikowało projekt ustawy (UD204), który ma być systemową odpowiedzią na orzeczenie TK. Zgodnie z art. 2 projektu wysokość emerytury ustala się na dzień złożenia pierwotnego wniosku lub na dzień osiągnięcia wieku emerytalnego. Obecny projekt nie przewiduje jednak wstecznego wyrównania za okres sprzed wejścia w życie ustawy. W praktyce oznacza to, że seniorzy mogą stracić szansę na odzyskanie środków, które były im potrącane przez ostatnie lata.

Zawsze warto indywidualnie analizować daną sprawę, aby nie przeoczyć przysługujących nam uprawnień.

Artykuł, który Państwo przeczytali, jest sponsorowany przez Mędrecki Wilk i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Pranych sp. k. z siedzibą we Wrocławiu. Jednocześnie informujemy, że niniejszy materiał stanowi informowanie o wykonywaniu zawodu radcy prawnego w rozumieniu art. 31 ust. 2 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego oraz informację handlową w rozumieniu § 23 ust. 2 Kodeksu Etyki Adwokackiej.