Barokowy refektarz dominikanów odzyska dawny blask. Powstanie miejsce spotkań

W zabytkowej sali zachowały się barokowe dekoracje, marmurowe lavabo i rzeźbiarska scena z krucyfiksem. Teraz Stary Refektarz przy kościele św. Wojciecha czeka kompleksowa renowacja, która ma przywrócić mu dawny układ i zabezpieczyć budynek przed wilgocią. Po zakończeniu prac przy placu Dominikańskim 2 zaplanowano nie tylko ekspozycję o historii miejsca, lecz także koncerty, wystawy, warsztaty i wykłady. Projekt Przystanek Dominikańska ma połączyć ochronę zabytku z codziennym życiem kulturalnym.

• Prawie 19 milionów złotych na ratowanie dawnej jadalni
• Zabezpieczenie fundamentów i powrót do barokowego układu
• Refektarz zachował się mimo rozbiórki klasztoru i wojny

Prawie 19 milionów złotych na ratowanie dawnej jadalni

Inauguracja projektu odbyła się podczas obchodów 800-lecia obecności dominikanów przy wrocławskim kościele. Największą część budżetu stanowi dotacja z programu FEnIKS – ponad 14,6 mln zł z funduszy Unii Europejskiej. Całkowita wartość inwestycji przekracza 18,7 mln zł. Wsparcia udzieliły również miasto Wrocław, osoby związane z parafią oraz darczyńcy.

Przeor Klasztoru Dominikanów we Wrocławiu, ojciec Andrzej Kuśmierski, podkreślał, że remont ma znaczenie nie tylko dla ochrony architektury. W jego ocenie odnowiony refektarz powinien stać się miejscem kontaktu z kulturą, edukacją i innymi ludźmi.

„Nie tylko jako perła architektury, ale też jako miejsce spotkań człowieka z kulturą, edukacją i przede wszystkim z drugim człowiekiem” – mówił ojciec Andrzej Kuśmierski.

Marta Cienkowska, minister kultury i dziedzictwa narodowego, zwracała uwagę na starania dominikanów o zdobycie pieniędzy na inwestycję. Zgodnie z założeniami po remoncie sala ma być dostępna dla wydarzeń i spotkań, a nie służyć wyłącznie jako zakonny zabytek oglądany z dystansu.

Nazwa projektu nawiązuje do położenia obiektu. Refektarz znajduje się mniej więcej na trasie między Rynkiem a Muzeum Narodowym i Panoramą Racławicką. Jak wyjaśnił ojciec Marcin Dyjak, w przeszłości w tym miejscu przebiegała ulica Dominikańska. Dla osób odwiedzających centrum będzie to więc punkt, który można połączyć ze zwiedzaniem kilku ważnych miejsc nad Oławą i w śródmieściu.

Zabezpieczenie fundamentów i powrót do barokowego układu

Prace obejmą zarówno wnętrze, jak i zewnętrzną część budynku. Fundamenty trzeba ochronić przed wilgocią, a teren Skweru Ormiańskiego zostanie zagospodarowany. W środku konserwatorzy zajmą się między innymi:

• odtworzeniem dawnego układu pomieszczeń,
• renowacją okien,
• dekoracjami rzeźbiarskimi,
• malowidłami,
• sztukateriami pochodzącymi z pierwszej połowy XVIII wieku.

Wśród zachowanych elementów szczególne miejsce zajmuje marmurowe lavabo, czyli ozdobna umywalnia. Uwagę zwraca także krucyfiks z kobiecą postacią trzymającą czaszkę. Źródła ikonograficzne pozwalają interpretować ją jako pokutującą Marię Magdalenę albo Ewę z czaszką Adama. Druga wersja wiąże się z dawnym przekonaniem, że Adam został pochowany na Golgocie, w miejscu ukrzyżowania Chrystusa.

Na pilastrach znajdują się płaskorzeźby apostołów. Ojciec Marcin Dyjak wskazywał, że ich rozmieszczenie zmienia sposób odczytania sceny ostatniej wieczerzy. Osoby siedzące przy stole miały przebywać wśród przedstawionych postaci, a nie oglądać je wyłącznie jako dekorację ścian.

Renowacja ma potrwać trzy lata i zakończyć się w 2029 roku. To oznacza, że przez najbliższy czas dostęp do sali oraz możliwość organizowania w niej wydarzeń będą zależeć od zakresu prowadzonych robót.

Refektarz zachował się mimo rozbiórki klasztoru i wojny

Stary Refektarz jest jedyną pozostałością po klasztorze, który od średniowiecza znajdował się za kościołem św. Wojciecha. Wspólnotę założył w 1226 roku błogosławiony Czesław. Dominikanie pozostawali we Wrocławiu do pruskiej kasaty w 1810 roku, a później przez 140 lat nie było ich w mieście.

Podczas rozbiórki dawnego klasztoru władze zdecydowały o pozostawieniu jadalni ze względu na jej wystrój. Budynek włączono następnie do kompleksu nowej poczty paczkowej. Refektarz przetrwał również działania wojenne, choć inne części poczty zostały zniszczone. W 1951 roku ocalałą salę przekazano dominikanom, którzy powrócili do Wrocławia.

Dziś korzystają z niej między innymi studenci Duszpasterstwa Akademickiego „Dominik” oraz pary uczestniczące w katechezach przedmałżeńskich. Odbywają się tu także wykłady filozoficzne i teologiczne, koncerty kameralne, panele dyskusyjne, bankiety oraz kiermasze.

Po zakończeniu remontu planowana jest stała ekspozycja cyfrowa poświęcona historii refektarza. W programie mają znaleźć się również:

• koncerty,
• wystawy czasowe,
• warsztaty,
• wykłady.

Dominikanie chcą współpracować z Narodowym Forum Muzyki, Ossolineum i Państwową Szkołą Muzyczną II stopnia im. Ryszarda Bukowskiego. Rozważane są także projekty z Ormiańsko-Polskim Komitetem Społecznym, Lwowską Narodową Akademią Sztuk Pięknych oraz wspólnotą Dominikańska 8 w Pradze, która opiekuje się podobnym refektarzem.

„Dzięki pieniądzom unijnym i krajowym odzyska dawny blask, stając się miejscem dialogu, inspirujących spotkań i wspólnoty” – mówiła Joanna Sterzyńska-Lindberg, dyrektor Przedstawicielstwa Regionalnego Komisji Europejskiej we Wrocławiu.

Podczas inauguracji wiceprezydent Wrocławia Mateusz Żak przypomniał o wielokulturowej historii miasta i wielowiekowej obecności dominikanów. Planowana modernizacja ma więc zabezpieczyć nie tylko barokowe dekoracje, lecz także przestrzeń, która już dziś służy spotkaniom, edukacji i wydarzeniom.

na podstawie: UM Wrocław.