Na placu Solnym odsłonięto kamień pamięci Hansa Hamburgera

Na placu Solnym pojawił się kamień pamięci poświęcony Hansowi Hamburgerowi, wrocławskiemu kupcowi, którego życie przerwały prześladowania nazistowskie. Historia jego rodziny została odtworzona dzięki pracy badaczy i zachowanym dokumentom. W ceremonii uczestniczyła Carol Hamburger z Chicago, wnuczka brata Hansa.

• Rodzinna firma i przymusowa przeprowadzka
• Ostatni ślad prowadzi do mieszkania przy Blücherplatz
• Rodzina Hamburgerów została rozdzielona przez deportacje

Rodzinna firma i przymusowa przeprowadzka

Hans Hamburger urodził się w 1899 roku jako najmłodsze dziecko Juliusa i Margarete Hamburgerów. Jego ojciec prowadził hurtownię wyrobów włókienniczych przy Carlstrasse 11. Z ksiąg adresowych wynika, że Hans najpierw był przedstawicielem handlowym, a później kupcem. Najprawdopodobniej pracował w rodzinnym przedsiębiorstwie.

W wieku 30 lat poślubił Klarę Boesing. Była ewangeliczką, która przeszła na judaizm. Ślub odbył się w Nowej Synagodze.

Sytuacja rodziny zmieniła się po dojściu nazistów do władzy. W 1937 roku Hamburgerowie najprawdopodobniej musieli opuścić mieszkanie przy Tauentzienstrasse 26, czyli przy dzisiejszej ul. Kościuszki. Zamieszkali w kamienicy należącej do Gminy Żydowskiej przy Blücherplatz 4.

W wyniku nazistowskich przepisów dotyczących mienia żydowskiego stracili także firmę. Hans przestał być określany w dokumentach jako „kupiec”. Wpisywano przy nim zawód „robotnik” – zmiana nazwy nie opisywała jego wcześniejszego życia zawodowego, lecz skutki prześladowań.

Ostatni ślad prowadzi do mieszkania przy Blücherplatz

Z aktu zgonu wynika, że Hans Hamburger po raz ostatni był widziany 16 września 1941 roku o godzinie 20.15. Tego wieczoru jego żona oraz sześcioletnia Ilse Goymann znalazły go powieszonego w mieszkaniu na trzecim piętrze kamienicy przy Blücherplatz 4.

W ostatnim liście miał napisać:

„Tego, że jestem Żydem nie żałuję, lecz bycia naznaczonym nie zniosę”.

Nie ustalono, gdzie został pochowany. Jedną z możliwości pozostaje cmentarz żydowski przy ul. Ślężnej, gdzie znajdował się grób jego rodziców. Badacze odnaleźli miejsce pochówku Juliusa i Margarete Hamburgerów, ale ich nagrobki nie zachowały się.

Choć wraz z Fundacją Urban Memory ustaliliśmy miejsce pochówku Juliusa i Margaret, to jak się okazało ich nagrobki się nie zachowały. Być może zniszczone zostały podczas Festung Breslau, a może już po wojnie. Na polu piątym w jednym z rzędów brakuje czterech nagrobków, w tym nagrobków rodziców Hansa.

– Alan Weiss z inicjatywy Spod ziemi patrzy Breslau

Kamień na placu Solnym przypomina o konkretnej osobie, ale także pomaga połączyć rozproszone ślady: adresy z ksiąg miejskich, dokumenty rodzinne, historię żydowskiego cmentarza i relacje potomków. Dla osób mijających miejsce podczas spaceru najważniejszą informacją pozostaje nazwisko oraz fakt, że Hans Hamburger był częścią przedwojennego życia gospodarczego Wrocławia.

Rodzina Hamburgerów została rozdzielona przez deportacje

Dwa miesiące po śmierci Hansa jego najstarszy brat Ernst wraz z żoną Edith został deportowany w pierwszym transporcie Żydów z Breslau do Kowna. Oboje zamordowano w Forcie IX razem z około tysiącem innych osób.

Informacje o rodzinie udało się uzupełnić dzięki współpracy Alana Weissa ze Stephanem Falkiem z Fundacji Urban Memory. Falk pomógł także nawiązać kontakt z wnuczkami Ludwiga Hamburgera, jednego z braci Hansa.

Na uroczystość wmurowania Stolpersteina przyjechała z Chicago Carol Hamburger, wnuczka Ludwiga. Jej obecność połączyła współczesnych członków rodziny z historią Hamburgerów, którzy przed wojną mieszkali i pracowali we Wrocławiu.

Dzięki Stephanowi Falkowi z Fundacji Urban Memory nawiązany został kontakt z wnuczkami innego brata Hansa – Ludwiga Hamburgera. I jedna z jego wnuczek, Carol Hamburger, przyleciała z Chicago i uczestniczyła w ceremonii wmurowania Stolpersteina Hansa.

– Alan Weiss

Po uroczystości Carol Hamburger odwiedziła wraz z Alanem Weissem i Agą Jabłońską z Fundacji Urban Memory cmentarz żydowski przy ul. Ślężnej. Pokazano jej miejsce, w którym zostali pochowani jej pradziadkowie. ad.

na podstawie: Urząd Miasta we Wrocławiu.