51 samorządów chce metropolii. W grę wchodzi 584 mln zł rocznie

Najpierw są codzienne dojazdy, autobusy przekraczające granice gmin i pociągi łączące podwrocławskie miejscowości. Teraz 51 samorządów chce, by za tą współpracą poszły także wspólne pieniądze i trwałe przepisy. Projekt ustawy o Metropolii Wrocławskiej zakłada dodatkowe dochody szacowane na około 584 mln zł rocznie. Ostateczna decyzja nie należy jednak do samorządowców – potrzebna będzie ustawa przyjęta przez parlament.

• Wspólny związek zamiast dziesiątek osobnych porozumień
• Około 584 mln zł ma zmienić skalę współpracy
• Autobusy i kolej pokazują, gdzie zaczynają się granice gmin
• Wspólne planowanie ma ograniczyć skutki decyzji jednej gminy

Wspólny związek zamiast dziesiątek osobnych porozumień

Metropolia Wrocławska nie miałaby oznaczać powiększenia Wrocławia ani odebrania zadań sąsiednim gminom. Chodzi o związek samorządów, który przejąłby wybrane sprawy wymagające współpracy na większym obszarze. Dziś wiele takich działań opiera się na oddzielnych umowach zawieranych przy konkretnych projektach.

Po przyjęciu ustawy związek miałby własny budżet, zarząd i zgromadzenie złożone z przedstawicieli tworzących go samorządów. Wspólnie można byłoby planować przedsięwzięcia obejmujące kilka gmin albo powiatów, zamiast uzgadniać je każdorazowo w wielu niezależnych jednostkach.

Zakres planowanej współpracy obejmuje:

• transport publiczny i kolej aglomeracyjną,
• planowanie przestrzenne,
• rozwój gospodarczy,
• ochronę środowiska,
• gospodarkę obiegu zamkniętego,
• błękitno-zieloną infrastrukturę,
• duże inwestycje dotyczące kilku samorządów.

Samorządowcy to bardzo konkretni ludzie. Dzisiaj stoimy tutaj dumnie, bo chcielibyśmy rozpocząć prace nad ustawą dotyczącą Metropolii Wrocławskiej.

Tak potrzebę rozpoczęcia prac nad przepisami uzasadniał Jakub Mazur, wiceprezydent Wrocławia. Jak podkreślał, chodzi nie tylko o formalne powołanie nowej struktury, lecz także o zapewnienie jej pieniędzy i jasnych zasad działania.

Według danych miejskich Wrocławski Obszar Metropolitalny obejmuje 51 powiązanych ze sobą samorządów i ponad 1,3 mln mieszkańców. Ten obszar odpowiada za około 4,7 proc. polskiego PKB.

Około 584 mln zł ma zmienić skalę współpracy

Największą zmianą w porównaniu ze zwykłym stowarzyszeniem gmin byłoby własne źródło dochodów. Podczas prac nad projektem skarbnik Wrocławia Marcin Urban przedstawił symulację, według której ustawowy związek mógłby zyskać około 584 mln zł dodatkowych dochodów rocznie.

To nie jest jeszcze zagwarantowana kwota. Szacunek zależy od modelu, który ostatecznie znalazłby się w ustawie przyjętej przez Sejm i Senat oraz podpisanej przez prezydenta. Projekt przewiduje także składki samorządów powiązane z dochodami z PIT. Takie rozwiązanie dawałoby metropolii własny, przewidywalny budżet.

Podobny mechanizm zastosowano w ustawie dotyczącej związku metropolitalnego w województwie pomorskim. Sejm przyjął ją 11 czerwca 2026 roku, prezydent podpisał 2 lipca, a przepisy zaczęły obowiązywać 31 lipca.

Pomorski związek ma otrzymać według rządowych danych:

• około 150 mln zł w pierwszym roku działania,
• około 250 mln zł w drugim roku,
• około 500 mln zł w trzecim roku.

Od 2030 roku dochody mają być obliczane według stałego algorytmu. Obecne szacunki mówią o co najmniej 550 mln zł rocznie. Około 0,5 proc. PIT wypracowanego na obszarze metropolii ma pozostawać w jej budżecie. Ustawa przewiduje również, że przynajmniej 40 proc. środków na zadania własne trafi do gmin niebędących miastami na prawach powiatu.

Dla strony wrocławskiej to przykład, że dodatkowe finansowanie może zostać powiązane z konkretnymi zadaniami. Pieniądze nie trafiałyby więc do wspólnego budżetu wyłącznie na ogólne działania, lecz służyłyby między innymi transportowi, planowaniu przestrzennemu i inwestycjom ponadgminnym.

Autobusy i kolej pokazują, gdzie zaczynają się granice gmin

Transport jest dziś najbardziej widocznym przykładem współpracy między Wrocławiem a sąsiednimi samorządami. Mieszkańcy aglomeracji dojeżdżają do pracy, szkół i uczelni niezależnie od tego, gdzie przebiega administracyjna granica.

Skala połączeń autobusowych rośnie. W 2018 roku autobusy podmiejskie organizowane wspólnie z Wrocławiem pokonywały około 2,4 mln kilometrów rocznie. W 2026 roku planowany wynik to 8,5 mln kilometrów. Wszystkie 30 linii objęto systemem URBANCARD, a samorządy wraz z województwem współfinansują także dodatkowe połączenia kolejowe – około 50 par pociągów.

Metropolia miałaby ułatwić planowanie całego systemu jako jednej sieci. Chodzi o połączenie kolei aglomeracyjnej z autobusami dowożącymi pasażerów do stacji, węzłami przesiadkowymi oraz parkingami P+R. Dla mieszkańców gmin bez dostępu do kolei szczególne znaczenie mają regularne autobusy do Wrocławia i miejscowości, w których można przesiąść się na pociąg.

Jako małe gminy liczymy na transport tam, gdzie jeszcze nie ma kolei. Liczymy na autobusy, które dowiozą naszych mieszkańców do Wrocławia i jego okolic.

Tak mówiła Agnieszka Wersta, wójt gminy Zawonia. Lepsze połączenia podmiejskie mogą oznaczać nie tylko łatwiejszy dojazd, ale też mniej samochodów kierowanych codziennie do Wrocławia i szerszy dostęp do rynku pracy dla osób mieszkających dalej od miasta.

Michał Rado, wicemarszałek województwa dolnośląskiego, wskazywał, że współpraca już istnieje i jest stopniowo rozwijana.

Mamy wspólną URBANCARD, mamy wspólne połączenia aglomeracyjne, które udoskonalamy. Ta ustawa będzie na pewno pomocna i wspomoże rozwój aglomeracji wrocławskiej.

Samorząd województwa zadeklarował poparcie dla inicjatywy.

Wspólne planowanie ma ograniczyć skutki decyzji jednej gminy

Transport nie wyczerpuje listy problemów, które przekraczają granice pojedynczych samorządów. Nowe osiedle powstające w jednej gminie może zwiększyć ruch na drogach w kilku sąsiednich. Duży zakład pracy wpływa na dojazdy, rynek nieruchomości i zapotrzebowanie na usługi także poza miejscem, w którym został zlokalizowany.

Podobnie jest z ochroną terenów zielonych, gospodarką odpadami, inwestycjami drogowymi i przygotowaniem obszaru na skutki zmian klimatu. Wspólne ustalenia mogą ograniczyć sytuacje, w których każda gmina podejmuje decyzje osobno, choć ich konsekwencje odczuwają również sąsiedzi.

Tomasz Wiśliński, prezes Stowarzyszenia Aglomeracja Wrocławska, wskazywał na suburbanizację, depopulację i adaptację do zmian klimatu jako wyzwania, którym trudniej sprostać pojedynczym samorządom.

Indywidualnie nie jesteśmy w stanie stawić czoła wielu wyzwaniom, takim jak wspólna organizacja transportu metropolitalnego, suburbanizacja, depopulacja czy adaptacja do zmian klimatu.

Podobne powiązania dostrzega Dorota Pawnuk, burmistrz Strzelina. W jej ocenie relacje z Wrocławiem obejmują nie tylko komunikację, lecz także edukację, sprawy społeczne, gospodarkę, kulturę i turystykę.

Projekt ustawy powstawał przez 11 miesięcy. Samorządowcy rozmawiali o zadaniach przyszłego związku, sposobie podejmowania decyzji, statucie i finansowaniu. Kolejne wersje dokumentu zmieniano po uwagach gmin i powiatów.

Teraz propozycja musi trafić na poziom państwowy. Samorządy mogą współpracować na podstawie porozumień, ale nie mogą same przyznać tworzonemu związkowi dodatkowego udziału w podatkach. Do tego potrzebne są prace parlamentarne i zgoda prezydenta.

Idziemy po ustawę metropolitalną, bo to jest ten moment. Wierzymy, że nasi parlamentarzyści i politycy zarówno z regionu, jak i na poziomie ogólnopolskim nas wesprą. Idziemy po swoje.

Jakub Mazur zapowiedział rozpoczęcie rozmów z rządem i parlamentarzystami. Od ich decyzji zależy, czy wspólny projekt 51 samorządów zamieni się w ustawowy związek z własnymi zadaniami i pieniędzmi.

na podstawie: Urząd Miasta we Wrocławiu.