Roślinność nie nadąża za ociepleniem. Wrocławscy naukowcy zbadali 6067 stanowisk

Temperatura rośnie szybciej, niż zmienia się skład wielu zbiorowisk roślinnych. Najwyraźniej widać to na górskich szczytach, ale opóźnienie występuje też w lasach. W badaniach opisanych w „Nature” uczestniczyli naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu i Uniwersytetu Wrocławskiego. Wśród analizowanych miejsc znalazły się także stanowiska na Dolnym Śląsku.

Autorzy pracy prześledzili zmiany w europejskich lasach, na łąkach i górskich szczytach. Zebrali dane z 6067 powierzchni badawczych, a odstęp między pierwszym i kolejnym pomiarem wynosił od 12 do 78 lat. Porównywali te same miejsca lub stanowiska możliwie dokładnie odtworzone, odrzucając tereny, na których zasadniczo zmienił się sposób użytkowania, na przykład las wycięto albo łąkę przekształcono w pole.

• Wieloletnie pomiary objęły Barycz i górskie stanowiska w Karkonoszach
• Na szczytach ubywało gatunków chłodnolubnych, a lasy reagowały wolniej

Wieloletnie pomiary objęły Barycz i górskie stanowiska w Karkonoszach

Wrocławscy współautorzy wnieśli do analizy wyniki obserwacji prowadzonych w dwóch dolnośląskich środowiskach. Dr Marek Malicki z Ogrodu Botanicznego Roślin Leczniczych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu badał lasy bagienne w dolinie Baryczy i roślinność wysokogórską Karkonoszy. Z Wydziału Nauk Biologicznych Uniwersytetu Wrocławskiego w pracach uczestniczyli dr Kamila Reczyńska i prof. Krzysztof Świerkosz.

Malicki zestawiał własne obserwacje z wynikami badań prowadzonych w tych samych miejscach kilkadziesiąt lat wcześniej. Dzięki temu można było ocenić, jak zmieniał się skład i układ roślinności.

„Zestawiałem je z wynikami badań i obserwacji prowadzonych w tych samych miejscach kilkadziesiąt lat wcześniej” – powiedział dr Marek Malicki z Ogrodu Botanicznego Roślin Leczniczych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Badacze sprawdzali, czy z czasem rośnie udział gatunków związanych z cieplejszym klimatem. Taką zmianę nazywa się termofilizacją. Preferencje cieplne roślin określili na podstawie ich geograficznego rozmieszczenia i temperatur panujących w poszczególnych regionach.

Codziennie nowe informacje z Wrocławia publikujemy na faktywroclaw.pl. Planujesz wolny czas? Aktualne wydarzenia i imprezy znajdziesz zawsze na faktywroclaw.pl/wydarzenie.

Na szczytach ubywało gatunków chłodnolubnych, a lasy reagowały wolniej

Najsilniejszy sygnał termofilizacji pojawił się na górskich szczytach. Wynikał przede wszystkim ze spadku udziału gatunków chłodolubnych, a nie z napływu nowych roślin ciepłolubnych. Na łąkach większe znaczenie miał wzrost udziału tych ostatnich. W lasach zachodziły oba procesy, jednak średnia zmiana była tam słabsza. Podobnie jak w przypadku łąk, wyniki nie dawały równie jednoznacznego potwierdzenia termofilizacji jak obserwacje ze szczytów.

Porównanie tempa zmian roślinności z tempem wzrostu temperatur wykazało, że w lasach i na górskich szczytach skład zbiorowisk zmieniał się wolniej niż klimat. Naukowcy określają tę różnicę mianem „długu klimatycznego”. Opóźnienie występowało także tam, gdzie roślinność reagowała najsilniej.

Rośliny potrzebują czasu na wzrost, rozmnażanie i zasiedlanie nowych terenów. Gatunki wieloletnie mogą utrzymywać się w danym miejscu przez dziesięciolecia, nawet gdy warunki stopniowo przestają odpowiadać ich wymaganiom. W lesie dodatkowe znaczenie ma korona drzew, która ogranicza nagrzewanie runa. Może łagodzić wpływ ocieplenia, ale zarazem opóźniać widoczne zmiany.

Dlatego sam wygląd lasu nie wystarcza, by ocenić jego reakcję na zmianę klimatu. W obserwacjach ważne są także proporcje gatunków ciepło- i chłodolubnych, odnowienie drzewostanu oraz mikroklimat pod koronami. Takie sygnały mogą ujawnić się wcześniej niż wyraźne zmiany widoczne w całym zbiorowisku.

na podstawie: Urząd Miasta Wrocław.