Tata może zostać z dzieckiem w domu. ZUS wyjaśnia zasady urlopów i zasiłków

W domu po narodzinach dziecka coraz częściej pojawia się pytanie nie o to, czy tata może przejąć część opieki, ale jak zrobić to bez straty dla rodzinnego budżetu. ZUS na Dolnym Śląsku przypomina, że katalog uprawnień jest szerszy, niż wielu rodziców zakłada, a część świadczeń da się podzielić między matkę i ojca. Statystyki wciąż pokazują przewagę kobiet, jednak przepisy zostawiają rodzinom realny wybór. Wystarczy znać terminy, warunki i kilka zasad, które łatwo przeoczyć.

• Matki nadal biorą większość świadczeń, ale ojcowie coraz częściej wchodzą do gry
• Ile czasu po narodzinach dziecka można przejąć i podzielić opiekę
• Składki, firma i ciąża. Tu najłatwiej o kosztowny błąd

Matki nadal biorą większość świadczeń, ale ojcowie coraz częściej wchodzą do gry

W pierwszych czterech miesiącach tego roku z urlopów macierzyńskich i rodzicielskich skorzystało ponad 231,7 tys. matek i 64,3 tys. ojców. W całym kraju ZUS wypłacił w tym czasie 296 tys. zasiłków. Na Dolnym Śląsku świadczenie otrzymało 20 991 osób, z czego 16 169 stanowiły mamy, a 4 822 ojcowie. Różnica pozostaje duża, ale liczby pokazują, że tata coraz częściej staje się pełnoprawnym uczestnikiem opieki, a nie tylko wsparciem „na marginesie”.

Iwona Kowalska-Matis, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS na Dolnym Śląsku, zwraca uwagę na moment, od którego można korzystać z części świadczenia.

„Nawet 6 tygodni przed porodem ubezpieczona mama może już skorzystać z płatnego zasiłku macierzyńskiego. Z zasiłku macierzyńskiego może też skorzystać ubezpieczony ojciec dziecka.”

To ważne, bo w wielu rodzinach planowanie przerwy w pracy zaczyna się dopiero po narodzinach dziecka, a wtedy część możliwości bywa już mniej elastyczna. ZUS przypomina też o jednym podstawowym warunku: świadczenie przysługuje osobom ubezpieczonym.

Ile czasu po narodzinach dziecka można przejąć i podzielić opiekę

Zasiłek macierzyński nie dotyczy wyłącznie samego urlopu macierzyńskiego. Obejmuje również urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlop rodzicielski oraz urlop ojcowski. W rodzinach, które chcą rozłożyć opiekę między dwoje rodziców, najwięcej zależy od tego, kto ma ubezpieczenie i w jakim momencie chce wrócić do pracy.

Najważniejsze zasady są następujące:

• 20 tygodni – tyle wynosi okres zasiłku za urlop macierzyński przy urodzeniu lub przyjęciu na wychowanie jednego dziecka.
• 14 tygodni – tyle czasu po porodzie przysługuje wyłącznie mamie.
• Pozostała część – może zostać wykorzystana przez matkę albo, jeśli wróci ona do pracy, przejęta przez ojca.
• Uzupełniający urlop macierzyński – przysługuje rodzicom dzieci urodzonych przedwcześnie oraz dzieci urodzonych w terminie, ale wymagających hospitalizacji; dotyczy sytuacji, gdy dziecko spędzi w szpitalu co najmniej 5 dni po narodzinach.
• Urlop rodzicielski – trwa 41 tygodni przy jednym dziecku albo 43 tygodnie przy co najmniej dwojgu dzieci.
• 9 tygodni dla każdego z rodziców – to część nieprzenoszalna, z której każdy może skorzystać samodzielnie.
• Maksymalnie 5 części – na tyle można podzielić okres pobierania świadczenia.
• Czas do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat – do tego momentu można wykorzystać urlop rodzicielski.

Do tego dochodzi jeszcze tzw. ojcowski, czyli urlop ojcowski. To wyłączne uprawnienie taty zatrudnionego na umowę o pracę. Można z niego skorzystać do 12. miesiąca życia dziecka, a w przypadku adopcji – w ciągu 12 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 lat. Sam urlop trwa 2 tygodnie, czyli 14 dni kalendarzowych, i można go wziąć jednorazowo albo podzielić na dwie części po 7 dni.

W tle tych zasad kryje się prosta rzecz: im wcześniej rodzice sprawdzą swoje uprawnienia, tym łatwiej ułożą opiekę tak, by nie zaskoczyły ich formalności ani przerwa w wypłacie pieniędzy.

Powiązany artykuł

Dodatkowy urlop dla rodziców wcześniaków działa już rok i zmienia codzienność rodzin

Składki, firma i ciąża. Tu najłatwiej o kosztowny błąd

ZUS przypomina, że dla osób prowadzących działalność gospodarczą duże znaczenie ma status ubezpieczenia. Gdy przedsiębiorczyni korzysta z ulgi na start i nie opłaca składek, nie ma ochrony w zakresie ubezpieczeń społecznych. To oznacza między innymi brak ubezpieczenia chorobowego, z którego wypłacany jest zasiłek macierzyński.

Właśnie dlatego osoba prowadząca firmę powinna sprawdzić swoje ubezpieczenia dużo wcześniej, a nie dopiero wtedy, gdy zbliża się termin porodu. Rzeczniczka ZUS podkreśla, że z ulgi na start można zrezygnować także w trakcie jej trwania – wystarczy zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych. To istotne zwłaszcza tam, gdzie decyzja o dziecku splata się z pierwszymi miesiącami działalności i nie ma miejsca na przypadek.

W ciąży znaczenie ma również zwolnienie lekarskie. Jeśli lekarz uzna, że przyszła mama jest czasowo niezdolna do pracy z powodu choroby występującej w okresie ciąży, może wystawić e-ZLA z kodem B. Sama ciąża nie jest podstawą do takiego zwolnienia. Podstawą jest stan zdrowia, a to rozróżnienie bywa dla wielu kobiet ważniejsze, niż wygląda na papierze.

W efekcie cała układanka sprowadza się do kilku pytań, które warto zadać sobie wcześniej: kto jest ubezpieczony, kto wraca do pracy, ile tygodni zostaje do wykorzystania i czy rodzina nie traci pieniędzy tylko dlatego, że formalności odkłada na później. Z perspektywy rodziców to nie są drobiazgi. To realny czas z dzieckiem i realne świadczenia, które mają ten czas zabezpieczyć.

na podstawie: Urząd Miasta Wrocław.