Hala Hutmenu wpisana do rejestru zabytków. Co dalej z dawną hutą?

Przy ulicy Grabiszyńskiej zachowała się hala, która przez dekady była jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów przemysłowego Wrocławia. Teraz razem z częścią otoczenia objęto ją ochroną konserwatorską. Decyzja nie rozstrzyga jednak, co stanie się z całym terenem po dawnych zakładach. O przyszłości tego miejsca nadal wiadomo niewiele.

• Hala z pilastym dachem uznana za wyjątkowy zabytek powojennego Wrocławia
• Ochrona hali nie przesądza o przyszłości terenu po zakładach
• Muzeum Architektury pokazuje przemysł połączony ze sztuką

Hala z pilastym dachem uznana za wyjątkowy zabytek powojennego Wrocławia

Starania o wpis hali do rejestru zabytków trwały od kilku lat. Decyzja dolnośląskiego konserwatora stała się ostateczna w połowie czerwca. Ochroną objęto nie tylko sam budynek, lecz także niezabudowany pas zieleni przed jego południową częścią.

Hala ciągarni powstała w latach 1964–1970 według projektu Jerzego Surmy. Była największym obiektem na terenie Hutmenu i wpisywała się w estetykę brutalizmu. Jej konstrukcja wyróżnia się prostotą, dużą skalą oraz dachem o pilastym kształcie. Konserwator podkreśla, że budynek nie został przebudowany, dzięki czemu zachował oryginalną bryłę i autentyczną strukturę.

Stanowi część dziedzictwa powojennego modernizmu na terenie Wrocławia. Obiekt ma także wartość jako dokument trwania i kontynuowania tradycji przemysłu metalowego we Wrocławiu po 1945 roku.

Tak uzasadniał wpis Daniel Gibski, dolnośląski wojewódzki konserwator zabytków. W jego ocenie hala dokumentuje rozwój technologiczny polskiego przemysłu metalowego i miedziowego w okresie socjalizmu. Znaczenie obiektu wynika również z jego konstrukcji – rozległe zadaszenie o takiej formie i skali jest rzadkością w polskiej architekturze przemysłowej.

Na terenie dawnych zakładów znajduje się także druga budowla wpisana do rejestru zabytków – wieża ciśnień z 1974 roku. W otoczeniu hali zachowały się ponadto elementy związane z dawną organizacją zakładu. Należą do nich miedziane rzeźby wykonane przez pracowników w ramach akcji humanizacji warunków pracy oraz fragment muru przy głównym wjeździe z ceramicznym napisem „HUTMEN”.

Ochrona hali nie przesądza o przyszłości terenu po zakładach

Sam wpis do rejestru zabezpiecza wartości zabytkowe hali i jej otoczenia, ale nie określa sposobu zagospodarowania całej nieruchomości. Teren po Hutmenie należy do warszawskiej spółki deweloperskiej MS Investment, która kupiła go za około 95 milionów złotych. Firma nie przekazała informacji o planowanych inwestycjach ani terminach ich rozpoczęcia.

W projekcie Planu Ogólnego Wrocławia nie przewidziano w tym miejscu zabudowy mieszkaniowej. Urząd Miejski Wrocławia wskazuje dla tego obszaru strefę gospodarczą, w której mogą powstawać usługi i obiekty produkcyjne. Oznacza to, że przyszłe decyzje dotyczące terenu będą musiały uwzględniać zarówno ochronę hali, jak i funkcję gospodarczą zapisaną w miejskich planach.

Historia Hutmenu sięga 1946 roku, gdy zakład rozpoczął działalność jako niewielka rafineria. Wcześniej działała tu huta Metallhüttenwerke Schaefer & Schael. Rozbudowa z przełomu lat 60. i 70. była związana między innymi z odkryciem złóż miedzi pod Lubinem . Wtedy zakład zwiększał możliwości wytapiania i przetwarzania tego surowca.

W okresie największego rozwoju Hutmen zatrudniał około 3,5 tysiąca osób. Pod koniec działalności, wygaszanej stopniowo i ostatecznie zakończonej pod koniec 2021 roku, załoga liczyła nieco ponad 200 pracowników.

Muzeum Architektury pokazuje przemysł połączony ze sztuką

Dawne zakłady są także tematem wystawy „Niedziela w Hutmenie”, prezentowanej w Muzeum Architektury we Wrocławiu do 30 sierpnia 2026 roku. Ekspozycja obejmuje archiwalia, pamiątki, artefakty, materiały filmowe i nagrania dźwiękowe związane z funkcjonowaniem zakładu w czasach PRL-u.

Muzeum przypomina, że humanizacja pracy w Hutmenie nie ograniczała się do haseł. W zakładzie organizowano współpracę z Biurem Wystaw Artystycznych, spotkania poświęcone muzyce współczesnej, działalność kółka teatralnego oraz Klubu Hutnika. Dyrektor Aleksander Sałaga zainicjował również cykliczną „Niedzielę w Hutmenie”, podczas której można było zobaczyć zakład i jego produkcję w mniej formalnej, rozrywkowej oprawie.

W hutmenowskiej przestrzeni udało się pomieścić skomplikowane procesy produkcyjne, zieleń i wodę, galerie sztuki, muzykę współczesną i malowane na biało krawężniki.

Publikacja Muzeum Architektury „B02: Hutmenizacja 1946–2026” opisuje zakład jako miejsce, w którym przemysł ciężki łączono z działaniami artystycznymi i społecznymi. Sama hala, długa na około 300 metrów, pozostaje najbardziej wyrazistym śladem tej epoki. Jej ochrona pozwala zachować nie tylko budynek, lecz także materialny punkt odniesienia dla historii pracy, produkcji miedzi i powojennej architektury Wrocławia.

na podstawie: Urząd Miasta we Wrocławiu.