Trzy pogrzeby jednego feldmarszałka. Mauzoleum budowano 34 lata

Najpierw żegnały go tysiące żołnierzy, później ciało pokazano tłumom, a na końcu w uroczystości uczestniczył sam król. Gebhard Leberecht von Blücher, bohater spod Lipska i Waterloo, po śmierci doczekał się aż trzech ceremonii pogrzebowych. Jego mauzoleum w pobliżu Krobielowic powstało dopiero po ponad trzech dekadach starań, kosztownych prób transportu gigantycznego głazu i zmianie pierwotnej koncepcji pomnika.

• Pierwszy pochówek odbył się przy huku dział
• Granitowy kolos utknął pod Sobótką
• Król uczestniczył w trzecim pożegnaniu

Pierwszy pochówek odbył się przy huku dział

Blücher zmarł 12 września 1819 roku w pałacu w Krobielowicach. Miał 73 lata. Ostatnie chwile spędził niedaleko pola, na którym kończyły się jesienne manewry śląskich oddziałów. Huk artylerii towarzyszył więc śmierci dowódcy, którego żołnierze znali z rozkazu „Naprzód!”.

Wieść o odejściu feldmarszałka szybko dotarła do uczestników ćwiczeń. Około 20 tysięcy żołnierzy zgromadziło się na wzgórzu wybranym później pod mauzoleum, by oddać mu hołd. Ciało zabalsamowano, a po trzech dniach złożono w kościele w pobliskich Wojtkowicach.

W tym samym czasie przy drodze do Krobielowic powstawał tymczasowy grobowiec. Była to skromna ceglana budowla, która miała poczekać do wzniesienia właściwego pomnika. Rok później trumnę przeniesiono z Wojtkowic do krypty. Na godzinę ją otwarto, dzięki czemu zgromadzeni mogli zobaczyć zabalsamowane ciało feldmarszałka.

Drugi pogrzeb również miał rozmach wojskowej ceremonii. W kondukcie szły trzy bataliony piechoty i cztery szwadrony kirasjerów, a uroczystości towarzyszyły salwy z dwunastu dział. Dla organizatorów było jasne, że tymczasowe miejsce spoczynku nie odpowiada randze człowieka nazywanego „ojcem narodu” i „pogromcą Napoleona”.

Granitowy kolos utknął pod Sobótką

Wśród żołnierzy i weteranów wojen napoleońskich rozpoczęto zbiórkę pieniędzy na właściwy pomnik. Pierwotny plan zakładał ustawienie na grobie ogromnego granitowego bloku w kształcie piramidy. Skałę wydobyto w kamieniołomie pod Ślężą. Ważyła niemal 700 ton.

Transport okazał się przedsięwzięciem ponad ówczesne możliwości techniczne i finansowe. Saperzy zdołali przesunąć blok o około dwa kilometry, w okolice dzisiejszej stacji kolejowej w Sobótce. Później głaz trafił jeszcze kilka kilometrów dalej, na pole w pobliżu Rogowa Sobóckiego. Podczas prac rannych zostało pięciu saperów, a pieniędzy na dalszy transport zabrakło.

Porzucony granitowy blok nazwano „kamieniem Blüchera”. Z czasem stał się atrakcją dla mieszkańców i podróżnych, którzy specjalnie nadkładali drogi, by go zobaczyć. Przybysze ironicznie powtarzali ulubioną komendę feldmarszałka – „Naprzód!”. Głaz jednak pozostawał na miejscu.

Przełom nastąpił przy okazji setnej rocznicy urodzin Blüchera. Wcześniej, w 1840 roku, Napoleon został uroczyście pochowany w paryskim Pałacu Inwalidów. Kontrast z prowizoryczną kryptą pod Krobielowicami był wyraźny. W sprawę budowy mauzoleum zaangażował się król Fryderyk Wilhelm IV.

Ostatecznie wykorzystano porzucony blok, ale podzielono go na mniejsze części. Z granitu powstała surowa, cylindryczna wieża według projektu berlińskiego architekta J.H. Stracka. Nad wejściem umieszczono medalion z wizerunkiem feldmarszałka stylizowanego na antycznego Heraklesa – z lwią skórą zarzuconą na ramiona.

Król uczestniczył w trzecim pożegnaniu

W 1853 roku, 34 lata po śmierci Blüchera, odbyła się trzecia uroczystość pogrzebowa. Do mauzoleum przybyli mieszkańcy Kątów Wrocławskich, okolicznych wsi i dalszych części kraju. Wśród uczestników znalazła się także delegacja 5. pułku huzarów Blüchera ze Słupska. Obecny był król.

Ceremonii towarzyszył marsz triumfalny Händla „Patrzcie, nadchodzi odznaczony nagrodą”. Nad wejściem do mauzoleum umieszczono marmurowe popiersie feldmarszałka. Przedstawiono go jako antycznego bohatera, z zamyślonym spojrzeniem skierowanym ponad głowami uczestników uroczystości.

Dziś w mauzoleum nie ma już szczątków Blüchera ani członków jego najbliższej rodziny. Według przekazów wiosną 1945 roku żołnierze Armii Czerwonej otworzyli grobowiec, wyciągnęli ciała z trumien i sprofanowali je. Budowla była później jeszcze kilkakrotnie dewastowana.

Mauzoleum znajduje się przy drodze z Kątów Wrocławskich w kierunku Krobielowic, w pobliżu ostrego zakrętu. Kierowcy mijający to miejsce powinni zwolnić nie tylko ze względu na lokalną opowieść o „zemście feldmarszałka”, lecz także na samo ukształtowanie drogi.

na podstawie: Powiat Wrocław.