Panorama Racławicka przyjechała do Wrocławia nocą. Na ekspozycję czekała 40 lat

Dwa towarowe wagony, wojskowa eskorta i przyjazd przed świtem – tak wyglądała droga Panoramy Racławickiej ze Lwowa do Wrocławia. Na miejscu czekali przedstawiciele wrocławskich instytucji, ale na ponowne pokazanie obrazu publiczności trzeba było czekać jeszcze niemal cztery dekady. Historia tego transportu zaczęła się od powojennych rozmów o losach polskich zbiorów.

• Powrót dzieła ze Lwowa został ogłoszony w 1946 roku
• Płótna jechały na dwóch platformach towarowych
• Wrocławska rotunda powstała dopiero po niemal czterech dekadach

Powrót dzieła ze Lwowa został ogłoszony w 1946 roku

Przed II wojną światową Panorama Racławicka była prezentowana w rotundzie w Parku Stryjskim we Lwowie. Podczas sowieckiego bombardowania miasta obraz został częściowo uszkodzony, a od 1944 roku przechowywano go w lwowskim klasztorze bernardynów.

28 maja 1946 roku Bolesław Bierut, przewodniczący Krajowej Rady Narodowej, poinformował o przekazaniu Polsce części polskiego dziedzictwa pozostającego za wschodnią granicą. Wśród odzyskiwanych zbiorów znalazły się także fragmenty kolekcji Ossolineum, dzieła ze lwowskich muzeów oraz malowidło Panoramy Racławickiej.

Transport dotarł do Przemyśla 18 lipca. Na stacji czekała delegacja z Wrocławia, a w Chorzowie do pociągu dołączyła wojskowa eskorta. Tego samego dnia podpisano dokumenty przekazania:

• 418 skrzyń ze zbiorami bibliotecznymi,
• 66 skrzyń z muzealiami,
• malowidła Panoramy Racławickiej.

Płótna jechały na dwóch platformach towarowych

Następnego ranka transport ruszył na zachód jako część składu pociągu osobowego z Przemyśla do Katowic. Płótna przewożono na dwóch platformach towarowych. W Krakowie na dworcu pojawili się mieszkańcy i przedstawiciele władz, którzy liczyli, że dzieło pozostanie właśnie tam.

Ostatecznie decyzja władz komunistycznych wskazała Wrocław. Miasto było zniszczone po oblężeniu, a wielu jego nowych mieszkańców pochodziło ze Lwowa. To tutaj miał znaleźć się obraz namalowany przez Jana Stykę, Wojciecha Kossaka, Ludwiga Bollera i sześciu pozostałych artystów.

Pociąg dotarł do stacji Brochów 21 lipca 1946 roku o godzinie 2:30. Stacja znajdowała się wówczas poza granicami Wrocławia. Mimo późnej pory na przyjazd czekali dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej Antoni Knot, profesor Bolesław Olszewicz oraz doktor Edward Zubik.

Mimo nocnej pory na dworcu oczekiwali na jego przyjazd dyrektor wrocławskiej Biblioteki Uniwersyteckiej Antoni Knot, profesor Bolesław Olszewicz oraz doktor Edward Zubik. Rozładunek nie był możliwy ani w niedzielę, ani w kolejnym dniu – 22 lipca obchodzono święto państwowe.

Tak wydarzenia opisywała Anna Jezierska, kustoszka w Dziale Malarstwa XVI–XIX wieku oraz w Muzeum „Panorama Racławicka”.

Do rozładunku doszło dopiero 23 lipca. W pracach uczestniczyło 33 saperów z Brzegu, a do przewiezienia malowidła do magazynów wojskowych przy ulicy Poznańskiej wykorzystano 23 ciężarówki. Sama podróż zakończyła się więc szybko, ale przed obrazem było jeszcze wiele lat oczekiwania.

Wrocławska rotunda powstała dopiero po niemal czterech dekadach

Choć Panorama Racławicka znalazła się we Wrocławiu, przez prawie 40 lat nie można było oglądać jej na wystawie. Kolejne komitety społeczne próbowały doprowadzić do konserwacji płótna i przygotowania odpowiedniego miejsca ekspozycji. Tematyka obrazu, odnosząca się do zwycięstwa wojsk polskich nad Rosjanami, była jednak niewygodna dla władz PRL.

Dopiero po powstaniu „Solidarności” przyspieszyły działania związane ze zbieraniem pieniędzy na budowę rotundy. Uroczyste otwarcie obiektu odbyło się 14 czerwca 1985 roku. Od tamtej pory Panorama Racławicka jest prezentowana w tym samym miejscu.

Dla Wrocławia transport z 1946 roku oznaczał więc nie tylko przejęcie cennego dzieła, lecz także początek wieloletnich starań o jego zachowanie i udostępnienie. Obecna ekspozycja jest efektem decyzji podjętej po wojnie oraz prac prowadzonych przez kolejne dekady.

na podstawie: Urząd Miasta Wrocław.