Wielka płyta we Wrocławiu ma swoją historię. Tak rosły osiedla

Na archiwalnych zdjęciach widać betonowe elementy, surowe przestrzenie między blokami i mieszkania urządzone meblościankami. Wystawa „Prefabrykaty na kwadraty” pokazuje, jak z fabrycznych komponentów powstawały całe osiedla Wrocławia. To także opowieść o rodzinach, które czekały na własne M2, M3 albo M4 i uczyły się codzienności w nowych blokach.

• Fabryka domów przyspieszyła budowę nowych osiedli
• Archiwalne fotografie pokazują życie między blokami
• Studenci zebrali historię prefabrykowanych osiedli

Fabryka domów przyspieszyła budowę nowych osiedli

Pierwsze budynki z wielkiej płyty pojawiły się pod koniec lat 50. XX wieku, lecz prawdziwy rozwój tej technologii nastąpił w latach 70. Potrzeby mieszkaniowe były wtedy tak duże, że tradycyjne wznoszenie budynków z cegieł nie mogło zapewnić wystarczającego tempa.

Wrocławskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Uprzemysłowionego, znane jako BPU, produkowało gotowe elementy żelbetowe. W fabryce powstawały między innymi:

• ściany elewacyjne, nośne i działowe,
• stropy,
• schody,
• szyby wind,
• kompletne, prefabrykowane kabiny sanitarne.

Na placu budowy poszczególne części łączono w całe konstrukcje. Standaryzacja pozwalała szybko wznosić kolejne budynki i przekazywać mieszkania tysiącom osób. W ten sposób rozwijały się między innymi Szczepin, Popowice, Kozanów, Nowy Dwór i Gaj.

Standaryzacja umożliwiała wznoszenie budynków w rekordowym tempie.

Tak opisano ten etap na planszach ekspozycji. Wystawa nie pomija jednak problemów technologii wielkopłytowej. Obok szybkiej budowy pojawiały się zarzuty dotyczące monotonnej architektury i usterek technicznych. Dziś osiedla te są częścią powojennego dziedzictwa Wrocławia, niezależnie od ocen, jakie przez lata wystawiali im mieszkańcy i architekci.

Archiwalne fotografie pokazują życie między blokami

Jedna z części ekspozycji przenosi uwagę z konstrukcji na mieszkania. Fotografie lokalu rodziny Adamskich pokazują wyposażenie typowe dla epoki – meblościankę i ławę. Dzięki takim detalom historia wielkiej płyty nie kończy się na planach urbanistycznych ani kolejnych etapach montażu.

Na zdjęciach widać również otoczenie nowych osiedli. Przestrzenie między blokami przez pewien czas pozostawały niezagospodarowane. Na Nowym Dworze fotografię wykonano przy pasącej się krowie, a inne materiały dokumentują pierwsze place zabaw, znacznie różniące się od współczesnych.

To właśnie zestawienie planów budynków, zdjęć mieszkań i widoków osiedlowych pozwala prześledzić, jak zmieniały się nie tylko bloki, lecz także codzienne warunki życia. Archiwalne fotografie mogą być przydatnym punktem odniesienia dla osób mieszkających dziś na Szczepinie, Popowicach, Kozanowie, Nowym Dworze czy Gaju – pokazują, jak wyglądały te miejsca na początku ich istnienia.

To historia kilku pokoleń Polaków, którzy mieszkali w takich blokach albo marzyli o własnym M2, M3 czy M4.

Tak mówił dr Andrzej Jerie, dyrektor Centrum Historii Zajezdnia, podczas otwarcia pierwszej odsłony wystawy. Plenerową ekspozycję prezentowano między innymi przed Dworcem Głównym.

Studenci zebrali historię prefabrykowanych osiedli

Wystawę „Prefabrykaty na kwadraty. Osiedla z wielkiej płyty we Wrocławiu” przygotowali studenci kierunku Historia Przestrzeni Publicznej. Za opiekę merytoryczną odpowiadał dr hab. Wojciech Kucharski z Ośrodka „Pamięć i Przyszłość”.

Autorami ekspozycji są:

• Julia Adamska,
• Julia Kalita,
• Filip Langner,
• Agata Mierzwa,
• Adam Oleszko,
• Patryk Pilch,
• Magdalena Piontek,
• Miłosz Waśniewski,
• Martyna Wilczyńska.

Wykorzystane fotografie i dokumenty pochodzą między innymi z Archiwum Państwowego we Wrocławiu, Muzeum Architektury we Wrocławiu, Narodowego Archiwum Cyfrowego, Ośrodka „Pamięć i Przyszłość”, Ossolineum oraz zbiorów prywatnych. Zgromadzone materiały pokazują, że wielka płyta była nie tylko metodą szybkiego budowania, ale też tłem życia rodzin, które przez kolejne dekady wypełniały nowe osiedla.

na podstawie: Urząd Miasta we Wrocławiu.